All Posts By

Valerie Granberg

Wees lief voor je plant

By Omgaan met de wereld, Omgaan met mensen

Hoe zou het komen dat er de laatste tijd zoveel complete inboedels op op straat staan? Banken, bedden en tafels. Als ik mijn huis nog niet had ingericht, had ik het nu kosteloos kunnen doen. Ik vind het zonde van die mooie spullen, maar ik heb vooral medelijden met de planten die samen met de de meubels op straat worden gekieperd. Omgevallen, geknakt of bedolven onder afval dat er bovenop is gepleurd.

Ik vond het altijd al een akelig gezicht, maar sinds ik De universele rechten van de plant heb gelezen van de Italiaanse bioloog Stefano Mancuso, voel ik me erg verdrietig bij het zien van de halfdode planten. Mancuso laat in zijn boek zien dat planten gevoelige wezens zijn. 

Planten hebben zintuigen, ze kunnen zien, ruiken, voelen, horen net als wij, maar hebben nog vele andere zintuigen, zoals een hygrometer waarmee zij de luchtvochtigheid kunnen meten. Ze kunnen met elkaar communiceren, en hebben een geheugen. Als wortels een voedingsstof hebben gedetecteerd, dan buigen ze in de richting van die stof en groeien ernaartoe, zodat ze de stof kunnen opnemen. Maar als ze giftige stoffen waarnemen, dan bewegen de wortels zich juist daarvandaan. 

Toen ik een vriendin over dit boek vertelde, wees ze mij op de podcast Smarty Plants over de vermogens van planten. Daarin werd een onderzoek besproken naar de Mimosa pudica, in het Nederlands bekend onder de prachtige naam Kruidje-roer-mij-niet. Als je de bladeren van deze plant aanraakt, sluiten ze zich. Dat is waarschijnlijk een overlevingsstrategie. 

In het onderzoek zorgden ze ervoor dat de plant op een bepaalde manier licht geschud werd. Eerst sloot de plant zijn bladeren steeds, maar na een aantal keer deed ze het niet meer. Blijkbaar had het plantje een soort geheugen. Toen ze de plant na 28 dagen nog weer eens op dezelfde manier licht schudde, verroerde de plant zich nog steeds niet. Hoe het kan dat deze plant een geheugen heeft, terwijl ze geen hersenen heeft, is nog een raadsel.

Kruidje-roer-me-niet

Een gevoelig wezen met een geheugen en meer zintuigen dan een mens zet je niet bij het vuil. Helemaal als je bedenkt dat planten erg belangrijk zijn voor het leven hier op aarde. Vooral voor ons. Wij dieren hebben ons leven namelijk aan planten te danken. Ze hebben voor de zuurstof gezorgd die wij nodig hebben om te ademen. Planten kunnen het vrij goed af zonder ons, maar wij kunnen niet zonder planten. 

Als je op de een of andere manier verantwoordelijk bent voor planten, omdat ze in je tuin staan of in je huis, verzorg ze dan goed. Zorg dat ze een fijne plek hebben met voldoende licht, dat is hun belangrijkste bron van energie. Geef ze voldoende water en zet ze in vruchtbare grond. Wees lief voor planten.

Als je op de een of andere manier van je planten af wilt, zet ze dan niet zomaar op straat, maar probeer iemand te vinden die ze wil adopteren. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Je wordt niet als vrouw geboren, maar tot vrouw gemaakt

By Omgaan met mensen

Aldus Simone de Beauvoir in haar boek De Tweede Sekse uit 1949. Er zijn volgens haar weliswaar lichamelijke verschillen tussen mannen en vrouwen (sekse), maar de verschillen in gedrag zijn cultureel (gender). Dus alle clichés over wat typisch vrouwelijk is (niet in staat zijn om achteruit in te parkeren, een voorkeur voor verzorgend gedrag, enzovoorts) zijn volgens haar aangeleerd.

De Beauvoir reageerde op eeuwen en eeuwen waarin vrouwen wel als anders en zelfs minderwaardig ten opzichte van mannen werden gezien. In de oudheid noemde Aristoteles vrouwen al mislukte mannen. In de praktijk waren vrouwen niet veel meer dan slaven. Ook in de Christelijke middeleeuwen hadden vrouwen een ondergeschikte rol. 

En zelfs iemand die het christendom een (bijna) doodsteek gaf als bioloog Charles Darwin, meende in de 19e eeuw dat vrouwen inferieur waren aan mannen. Hij zag dat overal in de natuur. Mannetjes zouden zich door de strijd om aandacht van vrouwtjes, verder hebben ontwikkeld. Denk maar aan de staart van de mannetjespauw. Alleen was het bij de mens niet zijn staart, maar het mannelijke brein dat uitzonderlijke proporties aannam. Een duidelijk bewijs hiervoor, zo meende evolutiebioloog en vriend van Darwin, George Romanes, was het feit dat het mannelijke brein gemiddeld 140 gram zwaarder weegt dan het brein van vrouwen. 

Dit argument werd indertijd al weerlegd door feminist en schrijver Helen Hamilton Gardener. Het gehele vrouwelijke lichaam was volgens haar gemiddeld ook lichter dan dat van mannen en bij intelligentie ging het vooral om de verhouding tussen lichaamsgewicht en hersengewicht. Want als dat niet zo was, merkte ze op, ‘zou een olifant vele malen intelligenter zijn dan wij.’ Een walvis zou een genie zijn.

De nieuwe kijk op mannen en vrouwen van De Beauvoir en andere feministen was bijzonder invloedrijk en in de tweede helft van de 20e eeuw begonnen steeds meer mensen het verschil tussen man en vrouw als cultureel te zien. Maar inmiddels is de balans weer wat meer omgeslagen naar de andere kant, vooral onder invloed van hersenwetenschappers. Sommige neurologen beweren dat de bedrading van mannelijke en vrouwelijke hersenen wezenlijk verschilt. 

Toch is dat de vraag. De Engelse wetenschapsjournalist Angela Saini laat aan de hand van verschillende onderzoeken zien dat er wellicht piepkleine verschillen bestaan tussen het brein van vrouwen en mannen, maar dat de onderlinge verschillen tussen hersenen van mensen van hetzelfde geslacht veel groter zijn. Telkens blijkt weer dat de enorme verschillen in gedrag die er in het dagelijks leven tussen mannen en vrouwen bestaan, niet te rechtvaardigen zijn door de hooguit minieme lichamelijke verschillen die de wetenschap weet bloot te leggen. 

Het komt er dus op neer dat door de eeuwen heen de balans dan weer doorsloeg naar biologisch verschil, dan weer naar cultureel. En waarschijnlijk moeten we accepteren dat we daar nooit helemaal uit zullen komen. En eigenlijk doet het er ook niet zoveel toe. Wat namelijk wel duidelijk is, is dat er erg veel verschillen zijn tussen vrouwen onderling en mannen onderling. Er zijn vrouwen die niet van koken houden, maar wel van snelle auto’s en mannen die wel van koken houden en niet van snelle auto’s, om er maar wat clichés tegenaan te gooien. Dus je kunt elkaar maar het beste zo onbevooroordeeld mogelijk tegemoet treden. 

Ik doe graag verstelwerkjes, zo verstelde ik als kind al de rokken van mijn moeder.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Er is een kans dat ik niet besta

By Omgaan met mensen
En jij trouwens ook niet

Stel je zit samen met een vriend voor de televisie. Op tafel staan twee zakken popcorn: een zak met zoete en een met zoute. Jij wil graag de zoete en je vriend de zoute. Het verschil is niet te zien aan de verpakking, maar je vriend en jij hoeven er slechts eentje te proeven om direct te weten wat de zoete en wat de zoute is. Alleen, hoe weet je zeker dat de ervaring die jij hebt als je zoete popcorn proeft hetzelfde is als wanneer je vriend dat doet? Misschien is wat hij zoet noemt wel wat jij zout noemt. Je kunt er met hem over praten, maar als hij consequent zoet noemt wat jij zout noemt, dan zul je er nooit achter komen.

Als je nog even in deze trend doorredeneert, zou het zelfs kunnen dat de ervaring van je vriend helemaal niet is wat jij als een smaak ervaart, maar eerder een geluid, om maar iets te noemen. Telkens als hij zoute popcorn eet hoort hij een c-mineurakkoord en als hij zoete popcorn eet een c-majeur. Hij noemt dat alleen zoet en zout. Of misschien heeft je vriend bij het proeven wel een ervaring die niet te vergelijken is met alle ervaringen die jij kent. Je zult er nooit achter kunnen komen. Je hebt nu eenmaal geen directe toegang tot zijn gedachten en gevoelens.

Hoe weet je eigenlijk dat je vriend überhaupt iets ervaart bij het proeven van die popcorn? Misschien vertoont hij uiterlijk gedrag dat bij jou wijst op innerlijke gemoedstoestanden, maar zijn die bij hem volledig afwezig. Hij zou een robot kunnen zijn van vlees en bloed die helemaal niets proeft en geen bewustzijn heeft.

Het zou dus gewoon kunnen dat jij toevallig net het enige bewustzijn bent hier op de wereld en dat katten, honden, paarden en medemensen allemaal biologische machines zijn. Daar zit je dan in je eentje, met je hersenspinsels, je gevoelens, je herinneringen en je popcorn.

Al is zelfs dat de vraag. Misschien ben je niet een wezen met een geschiedenis en een geheugen, maar heb je op dit moment een eenmalige illusie van een verleden en ben je dus niet meer dan een flits die nu alweer voorbij is. Bewijs maar eens dat het niet zo is. Het enige wat je hebt is die herinnering, maar die hoeft niet echt plaats gevonden te hebben. Die kan ook op dit moment in je gelegd zijn. Het zou dus kunnen dat jij en ik gewoon niet bestaan. Je denkt misschien, wat moet ik met deze hersenkronkel? Nou. Het is wellicht een troostrijke gedachte dat wanneer je door de grond zou willen zakken, je jezelf altijd even weg kunt redeneren. 

Soms ben ik er even niet

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Blinde vlek

By Omgaan met de wereld
Over scheurbuik en gammele bootjes

Ooit kreeg ik een rondleiding in het scheepvaartmuseum op De Amsterdam, een replica van een 17e-eeuws schip. De rondleider vertelde dat scheurbuik onder de bemanning bij lange reizen naar de Oost veel voorkwam. Ze wisten nog niet dat een gebrek aan vitamine C de oorzaak was van deze ziekte waarbij de tanden uit je mond vielen en het haar van je hoofd.

Japanse prent van een VOC schip zoals De Amsterdam

Op de lange reizen kon alleen gepekeld vlees, beschuit en andere etenswaren mee die niet bedierven. Ooit hadden ze geprobeerd op het voordek groente te verbouwen. Maar toen de wortelen het hout van het schip aantastten, waren ze daarmee gestopt. Ze hadden in die tijd wel een behandeling voor scheurbuik, zo vertelde de gids. De zieken werden volgens hem ingesmeerd met kwik. Nu weten we dat kwik heel giftig is, dat je het beter niet kunt aanraken of inademen en dat het dus bijzonder onverstandig is om er mensen mee in te smeren die toch al erg verzwakt zijn. 

In 1747 toonde de Engelse arts James Lind aan dat het eten van citrusvruchten de ziekte genas. Sindsdien kregen Engelse zeelieden limoensap mee aan boord.

Ik bedacht me hoe fijn het was dat ik niet in de ellende en onwetendheid van de 17e eeuw leefde. Die tijd werd dan wel de Gouden Eeuw genoemd, mijn eigen eeuw leek mij toch echt een stuk fijner. Wat een achterlijke tijd was dat.

Maar goed, die mensen in de 17e eeuw zagen zichzelf waarschijnlijk niet als achterlijk. Ze handelden naar eer en geweten toen ze die behandelingen met kwik uitvoerden. Ze hadden op de een of andere manier de indruk dat die werkzaam was. Ze hadden daar vast goede argumenten voor. Die argumenten vinden wij nu niet meer valide, maar dat doet daar niets aan af.

Waarschijnlijk vonden ze op dat moment mensen uit de middeleeuwen achterlijk. En zo zou je kunnen doorredeneren. Stel je voor dat er in het jaar 2320 rondleidingen worden gegeven in het historisch museum over het leven in Nederland in 2020. Wat zouden ze over ons vertellen? Over welke gebruiken zouden ze zich verbazen?

Over dat we in voertuigen rond tuften die giftige stoffen uitstootten waar mensen ziek van werden? Over de manier waarop we vluchtelingen aan hun lot overlieten toen ze op gammele bootjes de zee opgingen op zoek naar een beter leven? Over de 1,8 miljoen dieren die per dag geslacht werden na een kort ellendig leven zonder daglicht in een megastal? Over de bossen die we kapten terwijl die de basis vormen voor ons leven? Waarschijnlijk zouden ze zich over iets heel anders verbazen. Iets dat we nu niet zien. Dat is nu juist onze blinde vlek. Dat ze ons achterlijk zullen vinden, dat staat buiten kijf. Tenminste als er dan nog mensen zijn. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Kleed je fatsoenlijk

By Gelukt leven
Draag tweedehands

In mijn vorige blog schreef ik dat je met je kleding altijd iets zegt over jezelf en de wereld en dat het daarom belangrijk is om je zorgvuldig te kleden. Maar goed, wat is zorgvuldig kleden? Volgens mij zijn er geen kant-en-klare regels voor. Iedereen kan dat op zijn manier doen en je kostuum verschilt per situatie.

Toch wil ik een tip geven: koop vooral tweedehands, want dan zie je er namelijk fatsoenlijk uit. Dat komt in de eerste plaats omdat het beter voor het milieu is. De kledingindustrie is een van de grootste milieuvervuilers. Het is daarom belangrijk om de kleding die er is zo lang mogelijk te gebruiken, zodat er geen nieuwe geproduceerd hoeft te worden. Daar komt bij dat wanneer kleding tweedehands is je je minder zorgen hoeft te maken over de manier waarop die geproduceerd is. Dus kleed je fatsoenlijk, draag tweedehands!

Maar je ziet er ook gewoon beter uit in de tweedehandskleding. Dat komt omdat bijna altijd de kwaliteit beter is. Wanneer je een nieuwe trui koopt is de kans groot dat hij na drie dagen begint te pluizen en maar één seizoen meegaat. Tweedehandskleding is al uitvoerig getest op mensen, en heeft dus de tand des tijds doorstaan.

Maar er is meer. Met tweedehandskleding vertel je een eigen verhaal. Tweedehandskleding is namelijk meestal niet voor deze tijd gemaakt. Je combineert zo in je garderobe kleding uit verschillende tijden en daarom is de kans kleiner dat de tijdgeest in je outfit zit, zoals dat bij de meeste nieuwe kleding wel het geval is. 

Bovendien vormt de manier waarop je de kleding bemachtigt vaak een verhaal op zich. Je moet ervoor naar rommel- en vlooienmarkten, tweedehandswinkels, Legerdesheilsshops of kringlooporganisaties. Je gaat dus actief zoeken en samenstellen. De setjes hangen niet voor je klaar bij h&m. Tussen de rommel vind je dat ene kledingstuk dat zo goed combineert met het afdankertje van je zwager. Het kan ook gebeuren dat je voor niets iets leuks vindt tussen de vuilnis op de stoep. Dus alleen al door de manier waarop je de kleding hebt gekocht, gekregen of gevonden, kun je een nieuw verhaal over jezelf vertellen.

Rondstruinen op mijn favoriete rommelmarkt

Daar komt nog bij dat er al een verhaal in de oude kleren zit: ze zijn immers door iemand anders gedragen. Dat verhaal ken je lang niet altijd, de rommelmarktkoopman vertelt het er meestal niet bij, maar er gaat iets van dat verhaal in het uiterlijk van de kleding zitten. Dat kunnen concrete dingen zijn als ingenaaide initialen, of reparaties, maar ik denk dat er ook op een minder duidelijk aanwijsbare manier nog iets rest van de vorige gebruiker.

De Friese schilder en voddenman Jopie Huisman maakte om die reden verschillende stillevens van oude kleren of gedragen schoenen. De vorm van die kleren en schoenen zegt veel over het leven van de mens die ze gedragen heeft.

Kleding geschilderd door Jopie Huisman

Als de kleren in je bezit zijn, ga je zelf een bijdrage leveren aan het vervolgverhaal van de kleding. Door de kleding te dragen natuurlijk, maar ook omdat tweedehandskleding niet altijd precies past, en je er daarom iets aan moet repareren. Als het niet zulke moeilijke verstelwerkjes zijn, doe ik dat vaak zelf, maar als het te ingewikkeld voor me wordt, ga ik naar mijn kleermaker. Overhemden tailleren, broeken wat smaller maken of aan de onderkant er een stukje aanzetten, met ongelooflijk veel vakmanschap weet hij het elke keer weer voor elkaar te krijgen. 

En zo wordt de kleding letterlijk uniek en nog meer eigen en is het verhaal ervan nog weer langer geworden.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Met je kleding zeg je altijd iets over jezelf en de wereld

By Gelukt leven

Ook als je er helemaal niets mee wilt zeggen

‘Het is werkelijk een zeer treurig gezicht, te moeten vaststellen, dat ook onze jeugd reeds onderworpen is aan een modewaanzin, die werkelijk alles doet, om de betekenis van het oude spreekwoord: “kleeren maken den mensch” tot iets noodlottigs om te vormen,’ schreef Adolf Hitler. Hoewel Hitler natuurlijk dol was op uniformen, zag hij de mens toch liever naakt. Bekend zijn de foto’s waarop afgetrainde jonge nazi’s naakt paraderen.

Maar Hitler was niet de enige. Ruim vier eeuwen voor hem zag Thomas More kleding als een uiterlijke schil die afleidt van waar het werkelijk om gaat.

In Utopia uit 1516 schreef de Engelse humanist over de ideale toekomst: ‘De snit der kleren is in heel Utopia van één model en blijft voor alle leeftijden steeds dezelfde; ze is niet onbevallig voor het oog en tevens praktisch voor de beweging van het lichaam, daarbij op koude en hitte berekend, alleen verschilt het kostuum van mannen en vrouwen, ongehuwden en getrouwden.’

Thomas More,
1527, door
Hans Holbein de jongere

Door de eenheid van de kleding wilde More een einde maken aan de ongelijkheid tussen mensen, al achtte hij sommige verschillen zo belangrijk dat ze wel zichtbaar moesten blijven. Hoewel de kleding in het ideale land Utopia ‘niet onbevallig voor het oog’ was, zag More haar toch als noodzakelijk kwaad. ‘Een waardige en eerbare moeder toont aan de huwelijkskandidaat naakt de vrouw die hij begeert, hetzij maagd of weduwe. En omgekeerd laat een rechtschapen vader de vrijer naakt aan het meisje zien.’ Dan pas zie je wat voor vlees je in de kuip hebt.

Ik persoonlijk kan me beter vinden in de woorden van William Shakespeare die schreef: ‘De ziel van deze man ligt in zijn kleren,’ Net als je boekenkast en je schilderijen, de inrichting van je huis en je platencollectie, zeggen kleren iets over wie je bent of wie je wilt zijn. En misschien gaat het nog wel verder en is het dragen van bepaalde kleren een daad waarmee je de wereld kunt veranderen

Onze kleding vormt een van de manieren waarop wij ons kunnen uitdrukken en waarmee wij ons levensverhaal kunnen vertellen. Kleding is het kostuum dat bij onze rol zou moeten passen, zoals de inrichting van ons huis het decor is. Het is niet voor niets dat iemand diep beledigd kan zijn als je zijn nieuwe schoenen niet mooi vindt, of zijn sokken te kort. Als het om een toevallig voorwerp ging was er niets aan de hand, maar het gaat om een deel van zijn of haar identiteit.

Met het omslaan van de palestijnensjaal vertel je over je standpunten betreffende het Midden-Oostenconflict. Het dragen van die sjaal is een uitnodiging aan iedereen die je tegenkomt om deel te nemen aan de strijd en jouw kant te kiezen.

Meestal is dat wat je zegt met je kleding niet zo expliciet, maar een enkele keer wordt het effect ervan overduidelijk. In 1983 werd Nederland geschokt door de tragische dood van de Antilliaanse jongen Kerwin Duinmeijer. Een skinhead had hem doodgestoken. Het was de eerste racistische moord van Nederland.

Ik zat in die tijd op de Vrije School in Amsterdam en daar zaten veel skinheads op. Van de ene op de nadere dag deden ze andere kleding aan. Ze wilden zich nadrukkelijk van deze racistische daad distantiëren.

Skinheads waren zich door de moord opeens pijnlijk bewust van het feit dat hun Dr. Martinsschoenen met stalen neuzen, hun strakke hoog opgerolde spijkerbroeken, hun bomberjacks en vooral hun kale hoofden iets leken te zeggen over hoe ze dachten. Ze merkten dat je een statement maakt met wat je draagt. Daarom wilden veel skinheads na de moord op Kerwin Duinmeijer geen skinhead meer zijn.

Skinheads

De keuze voor je kleding laat niet alleen zien wie je wilt zijn, maar ook in wat voor wereld je wilt leven. Zo zegt elk kledingstuk – het ene wat duidelijker dan het andere – iets over je standpunten en kan kleding een manier zijn om anderen over te halen je standpunten te delen en de wereld een bepaalde richting op de duwen.

Er is daarom denk ik geen wezenlijk verschil tussen de poster tegen de opwarming van de aarde die je voor je raam plakt of de bloemetjesgordijnen die je hebt opgehangen. Ze zeggen beide iets over wie je bent en over hoe de wereld eruit zou moeten zien. Uiterlijk vertoon is geen overbodige onzin, slechts interessant voor leeghoofden, maar maakt onlosmakelijk deel uit van wat er zich in die hoofden afspeelt. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Waarom polarisatie soms goed is

By Omgaan met mensen, Opvoeden
En Zwarte Piet het leven liet

Veel mensen zien de Zwarte Pietendiscussie als toppunt van polarisatie, maar ik denk dat de 19e-eeuwse Britse filosoof John Stuart Mill er wel over te spreken was geweest.

Even voor de duidelijkheid, in deze blog wil ik geen discussie voeren over het uiterlijk van Piet, maar wil ik iets zeggen over die discussie zelf. Hoewel ik nu tegen Zwarte Piet ben, groeide ik nog wel op in de traditie van Sinterklaas en Zwarte Piet. Mijn ouders hebben mij van jongs af aan verteld dat Sinterklaas niet bestaat. Waarschijnlijk vond ik het juist daarom zo’n leuk feest. Ik zat in het complot en deed niets liever dan me de rol van Piet aanmeten.

Later vonden mijn eigen kinderen het ook geweldig om zich als Piet te verkleden. Vooral mijn oudste zoon, laat ik hem voor het gemak even Pieter noemen, wilde net als ik niets liever dan Piet zijn. 

Waarom zou het zo leuk zijn om als Piet door het leven te gaan? Ik denk dat het de magie is van een dubbelleven. Je bent een soort superheld. In het gewone leven heb je een saaie baan op kantoor of in een fastfood restaurant, maar als de nood aan de man is gaat je speciale pak aan en word je je illustere alter ego zoals Superman, Wonder Woman of Batman die door de nacht sluipt.

Vanaf zijn elfde liep Pieter mee met de intocht van Sinterklaas in Amsterdam. Sinds zijn twintigste is hij Hoofdpiet. De intocht van Amsterdam was vier jaar geleden één van de eerste van Nederland die is afgestapt van Zwarte Piet. Eberhard Van der Laan, toen nog burgemeester, heeft in overleg met de tegenstanders van Zwarte Piet en de stichting Sint in Amsterdam een oplossing gevonden. Hij nam het voorstel van tegenstanders van Zwarte Piet over en koos voor de roetveegpiet, ontdaan van kroeshaar en oorbellen. 

Mijn zoon was in eerste instantie niet blij met alle verandering. Hij was gehecht aan de traditie waarin hij was opgegroeid. Maar hij vond het feest te leuk om er dan maar mee te stoppen. En hij zag ook in dat als er kinderen zijn die last hebben van Zwarte Piet, er iets moest veranderen: Sinterklaas moet een feest zijn voor alle kinderen. Dus is hij zich gaan inzetten voor de nieuwe roetveegpiet. Hij ontwierp een nieuw pak voor alle Pieten van Amsterdam, geïnspireerd op Spaanse edellieden. Sinterklaas komt tenslotte uit Spanje.

John Stuart Mill

Tot zover Pieter. Maar waarom had John Stuart Mill die Zwarte Pietendiscussie nou zo goed gevonden? Hij zou die denk ik als bewijs voor zijn eigen theorie hebben gezien. In zijn boek On Liberty uit 1859 neemt hij het op voor de vrijheid van meningsuiting. Hij ziet echter wel het gevaar van polarisatie, omdat in zo’n vrije discussie tegenstanders vaak de neiging hebben om de uitersten op te zoeken. En zo komen ze juist verder uit elkaar te staan. 

Hij schrijft: ‘Ik geef toe dat de neiging van alle opvattingen om sektarisch te worden niet wordt genezen door een zo vrij mogelijke discussie, maar daardoor juist vaak wordt versterkt en verbitterd: zodat de waarheid die men had moeten inzien maar niet herkent, des te heftiger wordt verworpen, omdat zij wordt verkondigd door mensen die men als tegenstanders beschouwt.’

Dat is precies wat de afgelopen jaren in Nederland is gebeurd, met als dieptepunt de pro-zwartepieters die de bus van kick-out-zwartepieters blokkeerden op de snelweg. Maar Jerry Afriyie en de anderen van Kick Out Zwarte Piet gaven niet op. Waarschijnlijk wisten ze net als Mill dat hun inspanningen uiteindelijk wel effect zouden hebben op de grote zwijgende meerderheid. Mill vervolgt: 

‘Deze botsing van meningen oefent zijn heilzame werking dan ook niet uit op de verstokte partijganger, maar op de kalme en belangeloze toeschouwer.’

En dat is ook wat er aan het gebeuren is. Nou wil ik niet beweren dat de grote meerderheid van de Nederlandse bevolking een kalme belangeloze toeschouwer is geweest, toch zie je wel dat de toeschouwers van de discussie zich langzaamaan hebben laten overtuigen. Het is niet snel gegaan, maar het landelijke Sinterklaasjournaal is vorig jaar eindelijk ook overgestapt op roetveegpieten en zelfs premier Rutte heeft gezegd dat hij tegen Zwarte Piet is. 

Foto van Pieten op de Dam: Ika van Doorn

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Imiteer een ander

By Gelukt leven, Opvoeden
En word jezelf

Sommige mensen willen hun leven veranderen om meer zichzelf te kunnen worden. Ze hebben de indruk dat ze zich niet goed voelen omdat ze niet zichzelf kunnen zijn. Dat is eigenlijk gek, want strikt genomen ben je altijd jezelf.

Soms kan het alleen zo zijn dat bepaald gedrag dat je vertoont, niet zo prettig voelt. Je hebt dan de indruk dat je je anders voor moet doen dan je bent. Maar toch doe je het. Dan gaat het er dus niet om dat je meer jezelf wordt, maar juist dat je iemand anders wordt die gedrag vertoont dat je wel prettig vindt. 

Stel je moet op een podium iets doen. Je hebt dit nog niet vaak gedaan. Dan krijg je soms het wonderlijke advies: wees gewoon lekker jezelf. Maar je hebt op dat moment nog helemaal geen zelf dat gewend is op een podium te staan. Op een podium moet je namelijk allemaal dingen doen die je normaal gesproken niet doet.

Bij een gewoon gesprek zou ik nooit mijn handen zo gek houden

Je moet wat harder en duidelijker praten dan normaal, of door een microfoon spreken, waarvoor je een microfoontechniek moet ontwikkelen. Als je op een podium iets vertelt, sta je daar vaak bij, terwijl je in het dagelijkse leven meestal zittend tegen je vrienden een verhaal vertelt, of als je vlak bij elkaar staat op een feestje. Wanneer je iets op een podium gaat doen moet je dus nadenken over wat je met je armen doet, welke houding het beste werkt, of je een beetje heen en weer gaat lopen. Ga zo maar door.

Het slechtste advies is wel: ‘wees gewoon jezelf’. Om de indruk te wekken dat je jezelf bent, moet je namelijk juist niet jezelf zijn. Soms kan het dan helpen om iemand te imiteren. Kies iemand die het goed doet op een podium. Bestudeer nauwlettend haar of zijn gedrag. Wat maakt dat deze persoon zo ‘natuurlijk’ overkomt op het podium?

Als je hebt vastgesteld wat die gedragingen precies zijn, ga je ze oefenen, oefenen en oefenen. Het liefst voor de spiegel of voor een camera, zodat je jezelf kunt corrigeren. Net zo lang totdat je het helemaal in de vingers hebt en het een deel van jezelf is geworden. 

Imitatie klinkt weinig origineel, maar daar hoef je helemaal niet bang voor te zijn. Je geeft er hoe dan ook je eigen draai aan. Dat leerde ik van Van René Gude, voormalig denker des vaderlands. In de eerste plaats moet je het gedrag van de ander interpreteren. Jij besluit wat nou precies maakt dat die ander dat zo goed kan. Zo geef je er al een eigen draai aan. Vervolgens moet je dat gaan uitvoeren. Dat zal je nooit perfect lukken. En zo maak je je het op je eigen manier eigen.

Bedenk dat mensen die bekend staan als zeer origineel en authentiek vaak ook weer anderen imiteerden en zich zo iets eigen maakten. Bijvoorbeeld Pablo Picasso of Vincent van Gogh. Dus imiteer een ander en word jezelf. 

Imiteren, je geeft er hoe dan ook je eigen draai aan

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Existentieel liegen

By Omgaan met mensen
Bluf jezelf de toekomst in

Als je je leven wilt veranderen, dan moet je af en toe bluffen. Bluffen is een vorm van liegen, omdat je beweert iets te kunnen of te zijn, waar je niet helemaal zeker van bent. Bluffen is doen alsof. En precies dat doen alsof kan je helpen om te worden wie je wilt zijn.

Aristoteles schrijft zijn Ethica Nicomachea dat je een goed mens kunt worden door goed te doen. Dat klinkt nogal makkelijk, maar dat is het juist niet. Het komt er op neer dat je moet doen alsof je goed bent, en als je dat maar lang genoeg doet, word je ook werkelijk goed.

Zo moet je een beetje bluffen wanneer je je gedrag wilt veranderen. Je moet doen alsof je al bent zoals iemand die het gedrag vertoont dat je wilt vertonen. Door heel goed te doen alsof, word je uiteindelijk ook zo.

Kinderen spelen vaak een rol met elkaar. Ze doen alsof. En zo proberen ze uit wat ze willen zijn. Of neem Nous’che, de hond met wie ik samenwoon. Ze speelt met een flostouw, gromt en zet haar tanden erin als was het een prooi. Als ze een konijn zou tegenkomen, zou het werkelijkheid worden.

Midas speelde toen hij jong was vaak Batman, tenminste, als hij niet superman of James Bond was

Bluffen is een deelverzameling van ‘doen alsof’. Bij ‘doen alsof’ kun je van elkaar weten dat je doet alsof, zoals bij een spel. Als je bluft is dat doorgaans niet het geval. Als je bluft dan zeg je dat je iets kan of hebt, waarvan je eigenlijk niet zo zeker bent. Als je bluft bij een kaartspel doe je net alsof je goede kaarten hebt, de ander kan daardoor besluiten om te passen en zo haal je de pot binnen. Maar die ander kan ook doorgaan en dan kun je juist veel geld verliezen. Bluffen is nooit zonder risico.

Eigenlijk kun je niet anders dan bluffen. De toekomst is namelijk altijd ongewis, toch moeten we net doen alsof we wel weten wat er gaat komen. De Deense filosoof Søren Kierkegaard zei het zo: ‘Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts geleefd worden’. En omdat het voorwaarts geleefd moet worden, moet je de sprong voorwaarts wagen, zonder dat je precies weet waar je terecht zal komen. Je zou bluffen existentieel liegen kunnen noemen.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

De koe centraal

By Omgaan met de wereld
En de mens een beetje minder

Dat het goed is om de mens centraal te stellen is een waarheid als een koe. In de categorie: Vrijheid is goed. Maar is het wel zo? Zouden we niet juist moeten proberen om de mens wat minder centraal te stellen? Dat wordt wel lastig. Want voor de mens is de mens nu eenmaal de maat der dingen, zoals voor de koe waarschijnlijk de koe de maat der dingen is.

En omdat we dus opgesloten zitten in ons eigen perspectief, kunnen we nooit met zekerheid weten wat er in de kop van een koe omgaat als zij het slachthuis in wordt gebracht. Of wat een hond voelt wanneer die ons zielig aankijkt. 

Nous’che heeft een wondje en kijkt best zielig. 

Misschien voelen die dieren niet zoveel als wij. Er is een kans dat hun bewustzijn minder ontwikkeld is en dat ze zich daarom nauwelijks bewust zijn van hun lijden. Zou het daarom geoorloofd zijn om dieren af en toe te gebruiken voor onze doeleinden? Bijvoorbeeld door medicijnen op ze te testen, hun vacht te gebruiken, hun melk te drinken, of ze, mits we het netjes doen, op te eten. 

Het spreekt voor zich dat we dat bij mensen niet moeten doen. Van mensen weten we dat ze kunnen voelen en denken. We zijn immers zelf een mens. Je kunt weliswaar niet ontdekken wat er diep van binnen in een ander mens omgaat door hem open te snijden, maar je zou dan wel kunnen zien dat die ander van binnen erg op jou lijkt. Hij heeft het zelfde rode bloed en dezelfde organen, zoals een centraal zenuwstelsel. Daarom is het bijzonder waarschijnlijk dat die andere mens ook een innerlijk leven heeft: gevoelens, gedachten en ervaringen, net zoals jij.

Als andere mensen net zo in elkaar steken als jij en daarom ongeveer hetzelfde ervaren als jij, is het best een aardige regel om onze medemensen te behandelen zoals we zelf behandeld willen worden.

Die regel werkt vrij goed, al moeten we die uiteraard niet al te consequent doorvoeren. Want uit de praktijk weten we dat er mensen zijn die een andere smaak hebben dan wij. 

Ik hou van klassieke muziek en ik kan er erg van genieten als ik die muziek heel hard opzet, maar het is de vraag of mijn buurman dat leuk vindt. Ik denk het niet, want ik weet toevallig dat hij van stevige bluesmuziek houdt. Daarom moet ik rekening met hem houden en mijn klassieke muziek niet te hard zetten. Dus: in grote lijnen (we houden van muziek) lijken we op elkaar, maar in kleine lijnen (hij houdt van blues, ik van klassiek) niet. 

Als we ons interesseren voor andere mensen en achterhalen wat zij leuk en niet leuk vinden, zijn we beter in staat om ons zo te gedragen dat we hen geen kwaad doen.

Een mens lijkt in grote lijnen op een koe

Wij mensen zijn zoogdieren. Als je andere zoogdieren open zou snijden – ratten, koeien of honden -, dan zou je zien dat ze in grote lijnen op ons lijken. Ze hebben veel dezelfde organen, zoals een enigszins vergelijkbaar centraal zenuwstelsel. 

Het is daarom zeer aannemelijk dat ze ongeveer dezelfde dingen voelen als wij. En dat zou best ver kunnen gaan. Kijk maar eens naar youtubefilmpjes van honden die zich schamen. Ze hebben iets gedaan wat niet mag en ze kijken vervolgens met een blik die wij medezoogdieren direct herkennen als beschaamd. Waarschijnlijk kennen zij dus niet alleen het gevoel van fysieke pijn, maar ook een gevoel zoals schaamte. 

Goed, je weet niet zeker of ze zich ook echt beschaamd voelen en niet alleen maar zo kijken omdat ze toevallig zo kijken. Daar is geen bewijs voor, maar het is wel erg aannemelijk (en wat mij betreft aannemelijker dan dat ze zomaar beschaamd kijken als ze iets beschaamds hebben gedaan zonder daar iets bij te voelen). Want in grote lijnen lijken ze op ons, in kleine lijnen niet.

Een vis is geen zoogdier en staat dus wat verder van ons af. Maar er is volgens mij genoeg reden om aan te nemen dat een vis het niet fijn vindt om een haakje in zijn bek te krijgen en daaraan uit het water omhoog getrokken te worden waar het niet kan ademen, om vervolgens opgemeten te worden en (als de vis geluk heeft) weer terug gegooid te worden in het water. Ook die vis lijkt namelijk in grote lijnen op ons en in kleine niet. Iemand die daaraan twijfelt gebruikt twijfel als smoes om lekker door te kunnen gaan met vissen. 

 Twee vissen met mannen die wel blij zijn

Er is overigens een interessant onderzoek met koikarpers waaruit blijkt dat ze bluesmuziek en klassieke muziek uit elkaar kunnen houden. Drie karpers, Beauty, Oro en Pepi, kregen een compositie van Johan Sebastian Bach te horen en van de blueszanger John Lee Hooker. De vissen waren niet alleen in staat onderscheid te maken tussen een compositie van de twee componisten, maar toen de vissen ook andere klassieke muziek en blues-stukken te horen kregen, bleken ze ook de genres blues en klassiek uit elkaar te kunnen houden. 

Hoe zit het met de regenworm? Die staat vermoedelijk nog verder van ons af. Zou die het erg vinden om aan een haakje geregen te worden en in het water te hangen totdat een vis in hem hapt? De analogieredenering gaat waarschijnlijk nog weer minder op dan bij de vis, maar ik zou het zekere voor het onzekere nemen en er gewoon vanuit gaan dat die regenworm het niet prettig vindt.

Een plant staat nog verder van ons af. Zou de plant ook gevoel hebben? Dat is erg lastig te zeggen. Het is in ieder geval wel een levend wezen dat zijn uiterste best doet om in leven te blijven en het daarom waarschijnlijk op de een of andere manier niet fijn vindt wanneer het daarin gefrustreerd wordt.
Betekent het dat je planten daarom maar beter niet kunt doden of verminken? Tja, dat gaat waarschijnlijk te ver. We moeten zelf ook nog blijven leven en als we geen planten meer eten (en ook al geen dieren), blijft er niet zoveel meer over. 

Deze plant oogt best gelukkig

Bovendien is het belangrijk om afwisselend te eten. Dus helemaal consequent kun je hier ook weer niet in zijn. Maar je kunt wel proberen om, als het niet mogelijk is, planten zo veel mogelijk met rust te laten, en als je planten verzorgt, om het dan goed te doen, en ze altijd genoeg water te geven, een fijne grote pot met vruchtbare grond en de juiste dosis licht, zodat ze niet langzaam sterven op je vensterbank. Want dat vinden ze niet leuk.

Oké, strikt genomen weten we dat niet. Maar is het feit dat we het niet weten, niet juist een reden om dan het zekere voor het onzekere te nemen? Dat beweert de Duitse filosoof Richard David Precht in zijn boek Denken over dieren. Hij pleit ervoor dat ‘niet zeker weten’ als uitgangspunt te nemen voor onze omgang met andere soorten. Juist omdat we het niet zeker weten, moeten we extra voorzichtig zijn. Ik ben het met hem eens, en ik zou het trouwens ook graag willen toepassen in de omgang met onze eigen soort.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!