Category

Omgaan met de wereld

Hoe de techniek ons leven beheerst

By Omgaan met de wereld
Met Victor Hugo in de trein

Mensen maken techniek en techniek maakt mensen. Techniek is dus niet slechts een neutraal middel dat wij naar eigen goeddunken kunnen inzetten.

Een voorbeeld. De vertegenwoordigers van de wapenlobby in Amerika hoor je vaak zeggen: ‘Het pistool doodt geen mensen, mensen doden mensen.’ Een pistool kan zonder mens inderdaad niet doden. Toch klopt de redenering niet helemaal. Mensen die een pistool tot hun beschikking hebben, blijken namelijk eerder tot het doden van mensen over te gaan dan mensen die dat niet hebben. Het is de combinatie van mens en pistool die doodt.

Zo sturen ook de sociale media de manier waarop wij met anderen omgaan. Dat blijkt heel duidelijk uit een verhaal over Robinson Canó, een honkballer die eerst voor de New York Yankees speelde en later naar de Seattle Mariners ging. Dat werd hem door de Yankeesfans natuurlijk niet in dank afgenomen. Na een aantal jaar moet Canó met zijn nieuwe club tegen zijn oude club in New York spelen.

Niet lang voor de wedstrijd plaatst een medewerker van de The Tonight Show Starring Jimmy Fallon in een park in New York een grote kartonnen afbeelding van de speler en hij vraagt aan voorbijgangers om eens flink boe te roepen tegen deze kartonnen Robinson Canó. Veel mensen zijn bereid om de honkballer goed de waarheid te zeggen.

Maar de boeroepers weten niet dat de echte Robinson Canó achter zijn kartonnen afbeelding staat. Elke keer als ze helemaal los staan te gaan tegen de kartonnen pop, komt de echte Canó tevoorschijn. Alle boeroepers draaien als een blad aan een boom om, er verschijnt een lach op hun gezicht en ze zeggen dingen als: ‘Hé hallo, hoe gaat het?’ of ‘Dat meende ik niet’.

Je kunt het (heel erg grappige) filmpje hier terugkijken

Blijkbaar zijn wij veel liever voor anderen als we hen direct voor ons zien dan wanneer we hen op een schermpje ontmoeten of alleen maar over hen lezen. We kunnen ons dan beter inleven in de ander en denken na over hoe we overkomen. Net als bij het pistool is het de combinatie van de mens en een specifieke techniek die tot bepaald gedrag leidt.

In Techniek, kunst, kermis en theater laat de Nederlandse filosoof Petran Kockelkoren zien dat nieuwe technieken ons als het ware uit ons vertrouwde centrum trekken. We gaan de wereld erdoor op een andere manier bekijken. Zoals de man met een hamer in alles een spijker ziet om op te slaan, zo zien wij door sociale media ieder moment als een fotomoment. En zo verandert die techniek op een subtiele manier ons wereldbeeld.

En bij elke nieuwe techniek raken we daarom in de war. Onze oude vertrouwde wereld is een beetje verdwenen. Om dat duidelijk te maken citeert Kockelkoren de negentiende-eeuwse Franse schrijver Victor Hugo, die verhaalt over zijn ervaring met een nieuwe techniek uit zijn tijd, de trein:

‘De bloemen aan de wegranden zijn geen bloemen meer, maar kleurvlekken of beter gezegd rode of witte strepen, er zijn geen punten meer, alles wordt een streep; de graanvelden worden lange gele strengen, de klavervelden zijn lange groene staarten. Aan de einder voeren de steden, de kerktorens en de bomen een dans uit en lopen op een krankzinnige wijze door elkaar. Van tijd tot tijd verschijnt en verdwijnt bliksemsnel een schim, een silhouet, een spook achter het raam: het is een conducteur.’

In de tijd dat mensen voor het eerst met de trein gingen reizen, was deze ervaring zo heftig dat ze zelfs fysieke weerstand opriep. Er bestond een tijdje een treinziekte. Mensen werden misselijk en kregen hoofdpijn door treinreizen. Toen ze er eenmaal aan gewend waren, verdween deze ziekte weer.

Victor Hugo

Na een tijdje raak je dus gewend aan het nieuwe wereldbeeld en kom je weer in een nieuw centrum terecht, waar je op den duur door een nieuwe techniek uiteraard ook weer uit getrokken kunt worden.

Volgens Kockelkoren kan kunst helpen om je evenwicht te hervinden. Kunstenaars kunnen die nieuwe wereld op een zinvolle manier uitbeelden en betekenis geven, zoals Victor Hugo deed met zijn mooie beschrijving van de treinrit. Als je niet gewend bent om graanvelden als gele strepen te zien, kan het beangstigend werken. Door de omschrijving van Hugo kun je deze ervaring een plek geven.

We kunnen dus, zoals de kunstenaars van Kockelkoren, proberen om de nieuwe ervaringen te beschrijven, te schilderen of er een theaterstuk of videogame van te maken. Kunst helpt om nieuwe ervaringen een plek te geven in ons leven.

Maar je kunt het ook nog praktischer aanpakken. Hou eens bij hoe vaak je op een dag de social media checkt. Als je vindt dat je dat veel te veel doet, spreek dan bijvoorbeeld met jezelf af dat je het maar drie keer per dag zal doen. En als dat niet lukt, kun je de techniek zelf gebruiken om je wat discipline op te leggen in de vorm van apps zoals Pomodore en Freedom. Die kunnen je helpen om met de verleidingen van de nieuwe media om te gaan.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Pleidooi voor inconsequentie

By Omgaan met de wereld
Voorpublicatie van 'Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen'

De volgende tekst is een fragment uit mijn boek Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen. Pleidooi voor inconsequentie, dat half september zal verschijnen. 

Gedurende je leven maak je een verhaal over hoe de wereld in elkaar steekt. Dat heb je stapje voor stapje opgebouwd en bijgeschaafd. Dit verhaal geeft je houvast in het leven. Het stelt je in staat wat je overkomt te begrijpen, het maakt dat je je kunt oriënteren in de wereld en is daarom de basis voor jouw handelingen. Jij bent dus wie je bent door dat verhaal. Hierdoor sta je in de wereld zoals je in de wereld staat. Het is je lievelingsverhaal.

Daarom zijn de meeste mensen in meer of mindere mate conservatief. Als ze eenmaal denken te weten hoe iets zit, willen ze dat graag zo houden. Omdat alles met alles samenhangt, voelt het al als een bedreiging als er maar een klein dingetje niet blijkt te kloppen. Ik vermoed dat de wiskundige Hilbert uit hoofdstuk 1 een dergelijke angst wilde bedwingen toen hij op zoek ging naar een logisch systeem om de wiskunde mee te onderbouwen.

Wat de één met wiskunde heeft, heeft de ander met taal. Denk aan de aanpassing van de schrijfwijze van woorden die zo af en toe wordt doorgevoerd om ervoor te zorgen dat de spreektaal en de schrijftaal niet te ver uit elkaar lopen. Bij elke verandering komt telkens veel weerstand op.

Mensen hebben op school geleerd dat ‘pannekoek’ de juiste schrijfwijze is, en dan besluit de Nederlandse Taalunie dat het voortaan ‘pannenkoek’ moet zijn, met een n voor de k, omdat het makkelijker is alle samengestelde woorden met een n te schrijven. Dan kun je zeggen: het gaat om bijna niets, slechts een n, maar die n is voor menigeen veel meer dan niets. Die afwezige n is onderdeel van hun identiteit. Als die n er opeens bijkomt, staat hun hele wereld op z’n kop. Want alles hangt met alles samen.

Dat begrijpt het inconsequentialisme goed. Zoals ik eerder schreef wil het inconsequentialisme een milde leer zijn. Een leer die troost biedt en tweevoeters helpt om te gaan met de moeilijkheden van het leven, of het nu om ogenschijnlijk kleine dingen gaat als de aanwezigheid van een n op een plek waar die voorheen niet was of om iets veel ernstiger als het wegvallen van een geliefde of de ondergang van de planeet aarde. Het inconsequentialisme neemt al die zaken serieus.

Dingen veranderen in het leven. Dat is soms niet fijn (soms ook wel). Daarom proberen we krampachtig om een consistente wereldvisie te hebben die vastigheid biedt als de dingen om ons heen bewegen. Het probleem is dat juist die dingen die veranderen het grote verhaal dat zekerheid geeft weer een beetje ondermijnen. Tel daar nog bij op dat zo’n omvattend verhaal niet bestaat en het ons (hoogstwaarschijnlijk) nooit lukt om het geheel onder één noemer te brengen, en we komen tot de kern van het probleem waar dit boek in het algemeen over gaat en dit hoofdstuk in het bijzonder.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Morele vakantie, kan dat (nog)?

By Omgaan met de wereld
En hoe ziet dat er dan uit?

Sinds een jaar of vijf verblijven Valerie en ik een paar maanden per jaar in Portugal. De broer van Valerie is er jaren geleden gaan wonen, en doordat we hem bezochten zijn we van dit land gaan houden. Inmiddels spreken we de taal mais ou menos (min of meer). Ook hebben we hier veel lieve mensen leren kennen.

Het afgelopen jaar ging het allemaal anders vanwege corona, maar sinds kort zijn we na lange tijd weer terug in Portugal. Al moeten we hier twee weken in quarantaine zitten omdat de cijfers in Nederland te hoog zijn, toch is het ontzettend fijn om hier te zijn. Alleen al omdat het prettig is om afstand te kunnen nemen en mijn leven in Nederland vanuit een ander perspectief te zien. En we hebben het geluk dat we ons werk vanuit Portugal kunnen doen.

Het enige ingewikkelde aan ons leven hier is de reis. De makkelijkste manier om in Portugal te komen is per vliegtuig. Dat is goedkoop en snel. Maar natuurlijk erg slecht voor het milieu en je doet mee aan een pervers systeem waarin vliegtuigmaatschappijen geen belasting over kerosine hoeven te betalen, waardoor de vliegtickets zo goedkoop kunnen zijn. Ik kocht wel altijd mijn CO2 schade af (een 21e-eeuwse variant op de aflaat). Maar besloot uiteindelijk om een busje te kopen.

Dat was ook gemakkelijk, omdat we er spullen in mee konden nemen. Zoals mijn contrabas. Want ik heb hier ook musici leren kennen en altijd als ik er ben regelen zij optredens. Maar toen ik de CO2 van de reis per auto wilde compenseren, merkte ik tot mijn verbazing dat ik meer moest betalen dan wanneer we het vliegtuig namen.

Ik sprak er over met een vriend die bij het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium werkt. Hij vertelde me dat het reizen met een gemiddelde auto pas zuiniger is ten opzichte van een (modern) vliegtuig vanaf drie personen per auto. Toen heb ik dat busje maar weer weggedaan.

Ik besloot alleen nog maar met de trein te gaan. Daar had ik wel wat extra geld voor over. Maar omdat onze hond ook mee wil, bleek dat erg lastig. In Spanje mag dat namelijk alleen maar als je eerste klas reist en een privé couchette neemt. Dat werd wel een heel erg dure reis…

Tja, toch maar vliegen dan? Het wonderlijke is dat ik dat idee weer serieus in overweging nam na het lezen van een boek dat de verantwoordelijkheid voor de milieuproblematiek juist bij het individu legt. Ik heb het over De Meester-methode. De makkelijkste manier om te stoppen met milieuvervuilen van collega-filosoof en broer Maarten Meester.

Veel milieufilosofen staan in de traditie van het utilitarisme. Een utilitarist meent dat je bij elke handeling moet denken wat het effect zal zijn van die handeling: levert die het grootst mogelijke geluk voor het grootst aantal wezens op, dan is die goed. Vliegen is duidelijk niet goed. Voor de mensen in het vliegtuig mag het vooral leuk zijn, de ellende voor de rest van de wereld is groot en zeker voor de toekomstige generaties van mensen en niet-menselijke dieren. Dan gaat het om heel veel wezens.

Het utilitarisme mag prachtig klinken, het grote probleem is wel, zeker in verband met de milieuproblematiek, dat je nooit meer rust hebt. Als je even iets leuks voor jezelf wilt doen, kan dat eigenlijk niet, want er is altijd wel iets te bedenken dat een groter geluk oplevert voor meer wezens. Je staat moreel dus de hele tijd ‘aan’ en hebt nooit eens morele vakantie.

Om dat probleem te voorkomen en toch zijn lezers op hun individuele verantwoordelijkheid te wijzen, bespreekt Maarten de mogelijkheid om je ecologische voetafdruk te berekenen. Dat kun je bijvoorbeeld op de website van het wereldnatuurfonds doen. Als je zorgt dat die onder de 1 aarde blijft, ben je goed bezig en mag je met een gerust hart genieten van de dingen die je doet zonder steeds te denken dat je eigenlijk iets anders had moeten doen. Als je voetafdruk groter dan 1 aarde is, moet je je leven aanpassen om er toch onder te komen.

Omdat ik in mijn dagelijks leven al vrij zuinig en milieubewust probeer te leven (we hebben geen auto, we hebben een tamelijk tiny-huis met een woonkamer op het zuiden, waardoor de verwarming bijna nooit aan gaat, we werken veel thuis, en als we ergens anders werken gaan we op de fiets, we eten geen vlees, kopen bijna al onze kleding tweedehands) bleek dat ik nog ongeveer 10 uur per jaar kan vliegen en toch onder de 1 aarde blijf. Dat is ruim voldoende om op en neer te gaan naar Portugal.

Alles goed, zou je zeggen. Maar ondanks de ‘goedkeuring’ van mijn strenge grote broer, blijf ik het wel een beetje lastig vinden. Waarom kies ik er niet voor om dichterbij huis te verblijven? Maar ja, inmiddels ligt ons hart ook hier. En als ik hier weer ben, overvalt me de rust, het fijne weer, de lieve mensen, en dan weet ik waarom ik hier zo graag kom. En toch blijft er iets knagen aan mijn geluk. Ik ben er nog niet helemaal uit, en ben benieuwd wat jullie ervan vinden.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Vrijheid: wat betekent dat nou?

By Omgaan met de wereld
En hoe vrij is de kat op het spek?

‘Vrijheid’ is een woord dat we gemakkelijk in de mond nemen. Maar wat betekent het eigenlijk? ‘Morgen ben ik vrij’. Iedereen begrijpt dat: als kind hoef je niet naar school en als volwassene niet naar je werk. Dat lijkt heel eenvoudig. Maar tegenwoordig is 41 % van de beroepsbevolking ZZp-er. Dan heb je eigenlijk nooit vrij, of je bent altijd vrij. Wat zegt die vrijheid dan nog?

Nog lastiger wordt het als we zeggen dat we al 76 jaar in een vrij land leven. Zijn wij werkelijk vrij in dat vrije land? Nee, natuurlijk niet. Wij mogen niet zomaar in ons blootje over straat lopen, al is het alleen al omdat we dan geen broekzak hebben om onze ID in te stoppen. We mogen niet keihard in een auto rondscheuren en geen geweld gebruiken tegen anderen. Het afgelopen jaar mochten we bovendien nog veel minder. Sinds de Tweede Wereldoorlog is onze vrijheid niet zo ingeperkt geweest.

Toch kun je met een gerust hart zeggen dat je in de lockdown nog steeds meer vrijheden genoot dan onder de Duitse bezetting. Het is dus niet een kwestie van vrijheid of onvrijheid, zoals de uitspraak ‘we leven in een vrij land’ suggereert. Vrijheid is eerder iets gradueels.

Absolute vrijheid is wanneer er helemaal geen belemmeringen zijn en wij kunnen doen wat wij willen (in een flits naar de andere kant van de wereld gaan, of besluiten om 10 jaar jonger te zijn), absolute onvrijheid is wanneer je geen enkele zeggenschap hebt over je leven. En in de praktijk zitten we ergens op die schaal tussen absolute vrijheid en absolute onvrijheid in. Je zou wel kunnen zeggen dat we in Nederland redelijk aan de kant van absolute vrijheid zitten, vergeleken met een naaister in een naaiatelier in Bangladesh.

We kunnen bijna alles zeggen wat we willen, we hebben een onafhankelijk rechtssysteem en we mogen doorgaans de straat op gaan om te demonstreren. Bovendien hebben we in ons leven ook veel keuzevrijheid. Als het gaat om een opleiding die je wilt volgen of het geloof dat je aan wilt hangen.

En je kunt alles kopen wat je maar wilt. Tenminste, als je geld hebt en als het wordt aangeboden op de markt. Nu zorgt onze vrijemarkteconomie er wel voor dat er een enorm groot aanbod is tegen de laagste prijs (met dank aan de naaiateliers in Bangladesh) .

Volgens het liberale ideaal van onze westerse wereld, is ieder individu oud en wijs genoeg om in die overdaad van producten de juiste keuzes te maken. Daarom moet de overheid zo min mogelijk ingrijpen. Dan kunnen we helemaal zelf bepalen wat we doen.

Het is alleen de vraag of we werkelijk oud en wijs genoeg zijn. Het vak economische psychologie laat zien dat wij juist tamelijk beïnvloedbare wezens zijn. Je kunt mensen op een ‘goede’ manier beïnvloeden, oftewel nudgen. Zet goede producten op ooghoogte in de supermarkt. Maak van traplopen een spel door de treden waar je op staat te laten oplichten. Het probleem is alleen dat de meeste economische psychologen in dienst zijn van grote bedrijven en die zijn niet perse uit op ons welzijn of dat van de rest van de wereld, maar eerder op het maken van winst.

Ze proberen ons op alle mogelijke manier te verleiden om hun producten en diensten te kopen. Laat ik voor mezelf spreken: ik word daar meestal niet vrijer van. Op dit moment zit ik deze blog te schrijven op mijn laptop. Dit apparaat is mijn typemachine, maar het is tegelijkertijd een bron van verleidingen. Ik kan ermee op social media, ik kan er filmpjes op bekijken, met vrienden chatten en vooral ook heel veel spullen kopen. En dat houdt mij af van datgene wat ik nu echt wil: deze blog afschrijven. Nu ja, wil ik eigenlijk die blog wel afschrijven, of wil ik me suf surfen op het internet?

De coronatijd lijkt op z’n einde te lopen. Veel belemmeringen zijn al opgeheven en als alles meezit is dit pas het begin. Straks gaan alle winkels en café’s open, worden reisverboden ingetrokken, en komen er weer meer verleidingen onze wereld binnen. Natuurlijk, ik zou blij zijn als de coronapandemie voorbij is. Het is een vreselijke ziekte waar veel mensen aan overleden zijn, velen voelen zich eenzaam, of hebben hun inkomsten zien verdwijnen.

Dat laatste geldt ook voor mij. Optredens en lezingen werden afgezegd. Maar ik had wel meer tijd en minder afleiding. Daardoor lukte het me om twee boeken af te ronden.

En ik vraag me af of de postcoronatijd me ook echt een grotere vrijheid gaat geven. Ik denk dat ik weer iets meer een stok achter de deur nodig zal hebben.

Ik moet de laatste tijd vaak denken aan Simon Carmiggelt. Toen iemand hem vroeg hoe hij het voor elkaar kreeg om steeds maar weer een stukje voor Het Parool te schrijven, antwoordde hij dat hij dat deed, omdat de krant iedere dag iemand stuurde om zijn stukje op te halen. Daarom ben ik zo blij met jullie. Ik heb jullie beloofd elke zondag een blog te schrijven. Dat is mijn vrijheid.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

De (wan)orde der dingen

By Omgaan met de wereld
Waarom we naar een coherent wereldbeeld streven, terwijl de wereld een chaos is
Geen moordenaar

De mens doet al sinds mensenheugenis zijn best om de chaotische wereld terug te brengen tot een ordelijk geheel. Maar waarom eigenlijk? Als de wereld werkelijk zo chaotisch is, zou het dan niet beter zijn om dat gewoon te erkennen? Waarom zijn we altijd op zoek naar een helder wereldbeeld?

Wetenschapsfilosoof Ton Derksen schrijft hierover in zijn boek Het OM in de fout. Hij onderzoekt hoe het kan dat het Openbaar Ministerie er in verschillende zaken zo vreselijk naast zat. Zoals bij het inmiddels beroemde proces tegen verpleegster Lucia de B. Zij werd veroordeeld tot levenslang voor meerdere moorden. Bij heropening van de zaak werd zij mede door de inspanningen van Ton Derksen en zijn zus Metta de Noo vrijgesproken. In zijn boek beschrijft Derksen allerlei psychologische mechanismen die ervoor hebben gezorgd dat het OM bij verschillende zaken zo’n tunnelvisie had. 

Derksen schrijft:

‘onze opvattingen (wat we geloven) zijn ons beeld van de werkelijkheid. Wanneer ik geloof dat de moordenaar X is, dan is in de wereld zoals ik die zie (en dat is voor mij de echte wereld) X de moordenaar. Ik heb vertrouwen in die opvattingen, ook dat is onderdeel van geloven.

Risicovolle brandweerman

Geloven dat iets zus of zo is, is dus denken dat de wereld zus of zo in elkaar steekt. En op de een of andere manier willen we graag bij dat geloof blijven. Als we eenmaal een bepaalde opvatting hebben, dan krijgen we die moeilijk weer weg. Deze zogenaamde geloofsvolharding is al door vele onderzoeken bevestigd. Zoals door het onderzoek uit 1980 van Craig Anderson, Mark Lepper en Lee Ross.

Deze drie Amerikaanse psychologen deden een onderzoek waarbij zij de helft van de proefpersonen vertelden dat brandweermannen die risicovolle keuzes maken, succesvoller zijn dan brandweermannen die voorzichtiger te werk gaan. De andere helft van de proefpersonen werd precies het tegenovergestelde gezegd. Beide groepen kregen daar verhalen bij te horen over brandweermannen die deze opvattingen bevestigden. Toen de proefpersonen werd meegedeeld dat al die verhalen verzonnen waren, bleken ze bijna allemaal toch bij het standpunt te blijven dat hoorde bij de groep waarin ze waren ingedeeld. Ze bleven dus bij hun aanvankelijke geloof, ook al werd duidelijk gemaakt dat alle argumenten daarvoor op fictie berustten.

Derksen laat telkens weer zien dat we argumenten die tegen ons ‘geloof’ ingaan, minder serieus nemen dan argumenten die onze opvattingen bevestigen. Hij geeft de volgende verklaring:

‘geloof is inert, het is een rustpunt. We komen pas tot cognitieve actie zodra de twijfel ons overmant. Twijfel wordt als akelig ervaren. We zijn dan in een staat van cognitieve onrust die opgeheven wil worden. We proberen een verklaring te vinden die de rust doet terugkeren. (…) Hebben we de verklaring gevonden die past bij ons beeld van de wereld (…), dan stopt daar ons onderzoek. De onrust is opgeheven. Het wereldbeeld is weer coherent.’

En daar is dus het antwoord op de vraag waarom we naar een coherent wereldbeeld streven, terwijl de wereld een chaos is. Die chaos geeft onrust, een coherent wereldbeeld geef rust en dat is fijn. Daarom zijn we dol op heldere verhalen als: hij was fout, en zij is goed, of op een complottheorie die de hele wereldorde verklaart. Op die manier kunnen we de tegenstrijdige informatie die op ons afkomt tot een overzichtelijk geordend geheel terugbrengen.

De Zwitserse kunstenaar Ursus Wehrli ruimt alles op. Een camping, een kommetje soep met lettervermicelli, de slaapkamer van Van Gogh of een bakje patat. Hij plaatst andere ordeningen naast de ordeningen die ons vertrouwd zijn, en wijst ons zo op de toevalligheid ervan. En daarmee maakt hij de chaos zichtbaar die erachter zit en die we normaal gesproken met de ordening proberen weg te werken.

Die Kunst auf zu raümen

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

De onmogelijkheid van een opgeruimde boekenkast

By Gelukt leven, Omgaan met de wereld
Oftewel, waarom ik een inconsequentialist ben

Ik wil graag een persoon uit een stuk zijn. Iemand die weet waar hij voor staat. Een mens met een helder wereldbeeld, waardoor ik weet hoe ik moet handelen. Maar in werkelijkheid twijfel ik juist vaak, verander ik voortdurend van mening en ben ik het meestal met de laatste spreker eens. Heb jij dat ook?

De afgelopen jaren ben ik beetje bij beetje, door het bestuderen van filosofen, natuurkundigen, wiskundigen, biologen en denkers uit nog andere disciplines, tot de conclusie gekomen dat het nooit zal lukken om een consistent, consequent wereldbeeld te vormen. Dat klinkt misschien niet als goed nieuws, maar dat is het juist wel. Het was in ieder geval voor mij een enorme opluchting. Want het betekent dus dat je je er niet meer druk om hoeft te maken als het niet lukt, want het lukt toch niet.

Maar waarom krijg je dat verhaal over de wereld niet rond? Je moet bedenken dat het nastreven van een helder wereldbeeld een poging is tot een ordening van de complexe werkelijkheid. Een ordening die zegt: dit is belangrijk en dit niet. Dit hoort hier, en dat hoort daar. En zo’n ordening krijg je nu eenmaal nooit helemaal rond.

Dat lukt al niet bij zoiets simpels als de ordening van je boekenkast. Hoe deel je je boekenkast in? Je kunt je boeken op genres zetten en dan binnen die genres op alfabetische volgorde. Ik noem maar wat. Maar wat doe je dan met Jean-Paul Sartre? Hij heeft filosofische werken, maar ook literaire werken geschreven en sommige van die werken zijn het allebei. Waar zet je die? Op twee verschillende plekken? Liever heb ik alles van Sartre bij elkaar.

Goed, je kunt er voor kiezen om het helemaal op alfabetische volgorde te doen en die genres overboord te gooien. Dan staat Sartre bij Sartre. Dat lijkt het meest strikt. Maar wat doe je dan met een boek over Sartre? Zet je dat bij de S van Sartre of bij de schrijver van het boek over Sartre? 

Als je strikt bent, zou je hem bij de schrijver moeten zetten. Maar dat is dan wel lastig zoeken, want je kent vaak de namen van de biografen van Sartre niet allemaal. Bovendien krijg je dan allerlei boeken over Sartre verdeeld over je hele boekenkast. 

Je kunt ook besluiten om de boeken over Sartre bij de boeken van Sartre te zetten. Maar hoe doe je het dan weer met boeken van bekende filosofen over bekende filosofen? Zo heb ik een boek over Baruch de Spinoza van de beroemde Franse filosoof Gilles Deleuze. Zet ik dat boek bij Spinoza of bij Deleuze?

Het komt erop neer, dat je altijd een beetje moet rommelen om de ordening rond te krijgen. Je moet goochelen met begrippen, hokjes, genres. De perfecte ordening bestaat niet. Dat geldt niet alleen voor je boekenkast, maar ook voor je bureau, de maatschappij, de verschillende soorten wezens hier op aarde, voor biertjes, stofzuigers, filosofen, en al helemaal voor de wereld als geheel.

Dus als het je maar niet lukt om een persoon uit een stuk te zijn, die weet waar hij of zij voor staat en hoe de wereld in elkaar steekt, dan geeft dat helemaal niets. Hoewel veel mensen net doen alsof, is er eigenlijk niemand die precies weet hoe het zit.

Over die onmogelijkheid om een consequent verhaal over het leven te vertellen, ben ik op dit moment een boek aan het schrijven met de titel Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen. Pleidooi voor inconsequentie. Daarin probeer ik ook uit te leggen waarom een inconsequentialist een beter mens is en meer geniet van het leven. Het boek komt in september uit bij uitgeverij Ten Have.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Waarom is een mensenhuis cultuur en een vogelnest niet?

By Omgaan met de wereld
Oftewel, wij zijn natuurlijk ook natuurlijk

‘De natuur was hier.’ Dat is het thema van de maand van de filosofie dit jaar. En als we het over de natuur hebben, dan is het begrip cultuur meestal niet ver weg. 

Onder cultuur wordt vaak verstaan: alles wat de mens maakt. En natuur is dan alles wat niet door de mens is gemaakt. Maar waarom is iets wat de soort mens maakt cultuur en iets wat een ander dier maakt niet? Waarom is een huis cultuur en een vogelnest niet? 

Goed, je kunt zeggen dat vogelnesten geen cultuur zijn, omdat alle vogels dezelfde nesten maken. Tenminste, alle eksters, alle mezen, enzovoorts. Het zou pas om cultuur gaan als mezen in de omgeving van Amsterdam andere nestjes zouden maken dan de mezen in Parijs. Ik weet niet genoeg van mezen en hun nesten, maar het zou mij niets verbazen als er dergelijke verschillen bestaan. 

Ik weet in ieder geval wel dat sommige andere niet-menselijke dieren, zoals dolfijnen, verschillende culturen kennen. Dolfijnen maken geluiden waarmee ze met elkaar communiceren. Die verschillen per groep. Iedere dolfijnfamilie heeft zijn eigen taal en eigen dialect. En zo zijn er veel andere dieren, zoals kraaien en apen waarvan bekend is dat ze per groep hun eigen gebruiken kennen.

We zouden hieruit kunnen concluderen: Natuur is blijvend, dat doe je ‘van nature’ en cultuur is veranderlijk, dat neem je over van een soortgenoot of van andere soorten.

Toch blijft het lastig. Want als Darwin iets heeft laten zien, is het juist dat de natuur voortdurend in verandering is. Bovendien ligt het in de natuur van al die dieren die een cultuur hebben om gedrag van andere wezens over te nemen. En dat geldt dus zeker ook voor het dier mens. Wij mensen zijn net als veel andere soorten van nature culture wezens. Maar zo wordt alles wat we cultuur noemen, toch weer natuur. 

Misschien is het inderdaad verstandig om het onderscheid tussen natuur en cultuur overboord te gooien. Het voordeel daarvan is namelijk dat wij tweevoeters niet meer buiten de natuur staan. Want door onszelf buiten de natuur te plaatsen, hebben we veel onheil aangericht. We zijn de natuur gaan manipuleren, zonder werkelijk te beseffen dat we daarmee ook onszelf manipuleren.

Door dat onderscheid tussen natuur en cultuur kunnen we zo’n uitspraak doen als ‘de natuur was hier’. Hoe goed bedoeld ook, die uitspraak suggereert dat er nog iets overblijft als de natuur weg zou zijn. Terwijl er altijd natuur zal blijven, het is alleen de vraag wat voor natuur…

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Hoe helpen we de rijke mens van zijn verslaving af?

By Omgaan met de wereld
Het is jammer dat geld niet bederft

17 maart mogen we naar de stembus. Naast de klimaatcrisis is een andere zorg voor mij de toegenomen inkomensongelijkheid. Steeds meer geld wordt door steeds minder mensen verdiend. De topman van Coca-Cola verdient het 427-voudige van de laagst betaalde werknemer, bij Walt Disney is dat zelfs ruim het 650-voudige. Goed, dat is Amerika en niet Nederland, maar ook hier zijn de verschillen groot. 

In 2015 nam vakkenvuller Soufian Afkir het woord tijdens een aandeelhoudersvergadering van Ahold en rekende hij voor dat Ahold-baas Dick Boer 3,7 miljoen euro verdiende, omgerekend zo’n 1600 euro per uur. ‘Ik verdien 5,96 per uur,’ aldus Afkir. ‘Om uw loon van één jaar te evenaren moet ik 299 jaar werken, fulltime. Het prachtige pak dat ik nu aanheb, kan ik met mijn uurloon slechts voor de helft betalen. En meneer Boer, dat ziet er dus zo uit.’ Waarna hij de helft van zijn pak afritste en letterlijk in zijn hemd stond. 

Het is er sinds 2015 alleen maar slechter op geworden met deze ongelijkheid in beloning. Een schrijnend gevolg daarvan is onder andere dat het aantal daklozen in tien jaar tijd is verdubbeld naar 40.000. Het aantal dakloze jongeren is in diezelfde periode zelfs verdriedubbeld. Dat komt naast het gebrek aan goed betaald werk ook omdat in grote steden woningen niet te vinden of onbetaalbaar zijn. Steeds meer woningen zijn in handen van beleggers. De grootste particuliere eigenaar van Nederland, Aat van Herk, heeft bijna 6.000 huurwoningen in zijn bezit, met huren vanaf 1100 euro. Met een minimumloon is dat niet te betalen, en op een sociale woning in Amsterdam wacht je gemiddeld 16 jaar.

Behalve de vernederende verschillen in inkomsten, geeft de toenemende ongelijkheid tussen arm en rijk te veel macht aan de rijken en ondermijnt zo de democratie. Het wordt bovendien steeds duidelijker dat die toenemende verschillen sterke psychologische effecten hebben: mensen hebben minder vertrouwen in anderen, maar ook in de overheid. Meer mensen krijgen geestelijke gezondheidsproblemen en politieke participatie neemt af.

Filosoof en econoom Ingrid Robeyns pleit er in haar boek Rijkdom. Hoeveel ongelijkheid is nog verantwoord? voor om een rijkdomgrens in te voeren. Op dit moment is er wel een ondergrens aan rijkdom: het minimumloon, maar een maximumloon of een maximumbedrag dat een mens mag bezitten, bestaat nog niet. Dat zou moeten veranderen volgens Robeyns.

Ze maakt daarbij gebruik van het werk van Aristoteles. Deze Griekse filosoof uit de vierde eeuw voor Christus wordt ook wel de eerste econoom genoemd, omdat hij in zijn werk De Politica voor het eerst een systematische economische theorie opstelt. Volgens Aristoteles is het verstandig om niet meer te bezitten dan je kunt gebruiken. Dat gaat voor de meeste producten vanzelf goed. Aan te veel appels heb je niets, want die rotten alleen maar weg. Maar goed, je kunt je overschot ruilen tegen een product van een ander waaraan jij juist gebrek hebt, peren bijvoorbeeld. Geld kan dan uitkomst bieden.

Geld is een handig middel. Het is een meetinstrument waarmee je de waarde van onvergelijkbare dingen kunt vergelijken. Met geld kun je letterlijk appels met peren vergelijken. Het probleem van geld is alleen dat het niet vergaat, zoals appels en peren, en dat je er daarom nooit te veel van kunt hebben. En daar zit het gevaar, volgens Aristoteles. Hij schrijft:

‘Het (…) lijkt noodzakelijk dat alle rijkdom een grens heeft, maar in de praktijk zien we het tegendeel gebeuren: iedereen die zich met vermogensvorming bezighoudt, probeert zijn kapitaal tot in het oneindige te vergroten.’

Het is volgens Aristoteles verleidelijk steeds meer te willen, maar dat is erg onverstandig. Geld is een middel en moet nooit een doel op zich worden. Als je steeds meer geld wilt dat je eigenlijk niet nodig hebt, word je een slaaf van je geld. Vandaar dus die bovengrens op rijkdom: zo help je rijke mensen van hun verslaving af. Je kunt die arme rijke mensen nu eenmaal niet laten stikken.

Ik weet dat Robeyns door verschillende partijen is uitgenodigd om over een rijkdomsgrens te komen praten. Voorzover ik weet is haar plan nog niet doorgedrongen tot een partijprogramma. Partijen als PvdD, BIJ1, PvdA, D66, GroenLinks en SP willen hoge inkomens en grote vermogen wel fors meer belasten.

Coen Simon, Ingrid Robeyns en ik bij de opnames van een serie filmpjes in het kader van het verschijnen van haar boek Rijkdom in de serie Nieuw Licht van uitgeverij Prometheus. Nieuw Licht is een initiatief van Coen Simon en mij. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week mijn laatste blog ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen.  Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Wees lief voor je plant

By Omgaan met de wereld, Omgaan met mensen

Hoe zou het komen dat er de laatste tijd zoveel complete inboedels op op straat staan? Banken, bedden en tafels. Als ik mijn huis nog niet had ingericht, had ik het nu kosteloos kunnen doen. Ik vind het zonde van die mooie spullen, maar ik heb vooral medelijden met de planten die samen met de de meubels op straat worden gekieperd. Omgevallen, geknakt of bedolven onder afval dat er bovenop is gepleurd.

Ik vond het altijd al een akelig gezicht, maar sinds ik De universele rechten van de plant heb gelezen van de Italiaanse bioloog Stefano Mancuso, voel ik me erg verdrietig bij het zien van de halfdode planten. Mancuso laat in zijn boek zien dat planten gevoelige wezens zijn. 

Planten hebben zintuigen, ze kunnen zien, ruiken, voelen, horen net als wij, maar hebben nog vele andere zintuigen, zoals een hygrometer waarmee zij de luchtvochtigheid kunnen meten. Ze kunnen met elkaar communiceren, en hebben een geheugen. Als wortels een voedingsstof hebben gedetecteerd, dan buigen ze in de richting van die stof en groeien ernaartoe, zodat ze de stof kunnen opnemen. Maar als ze giftige stoffen waarnemen, dan bewegen de wortels zich juist daarvandaan. 

Toen ik een vriendin over dit boek vertelde, wees ze mij op de podcast Smarty Plants over de vermogens van planten. Daarin werd een onderzoek besproken naar de Mimosa pudica, in het Nederlands bekend onder de prachtige naam Kruidje-roer-mij-niet. Als je de bladeren van deze plant aanraakt, sluiten ze zich. Dat is waarschijnlijk een overlevingsstrategie. 

In het onderzoek zorgden ze ervoor dat de plant op een bepaalde manier licht geschud werd. Eerst sloot de plant zijn bladeren steeds, maar na een aantal keer deed ze het niet meer. Blijkbaar had het plantje een soort geheugen. Toen ze de plant na 28 dagen nog weer eens op dezelfde manier licht schudde, verroerde de plant zich nog steeds niet. Hoe het kan dat deze plant een geheugen heeft, terwijl ze geen hersenen heeft, is nog een raadsel.

Kruidje-roer-me-niet

Een gevoelig wezen met een geheugen en meer zintuigen dan een mens zet je niet bij het vuil. Helemaal als je bedenkt dat planten erg belangrijk zijn voor het leven hier op aarde. Vooral voor ons. Wij dieren hebben ons leven namelijk aan planten te danken. Ze hebben voor de zuurstof gezorgd die wij nodig hebben om te ademen. Planten kunnen het vrij goed af zonder ons, maar wij kunnen niet zonder planten. 

Als je op de een of andere manier verantwoordelijk bent voor planten, omdat ze in je tuin staan of in je huis, verzorg ze dan goed. Zorg dat ze een fijne plek hebben met voldoende licht, dat is hun belangrijkste bron van energie. Geef ze voldoende water en zet ze in vruchtbare grond. Wees lief voor planten.

Als je op de een of andere manier van je planten af wilt, zet ze dan niet zomaar op straat, maar probeer iemand te vinden die ze wil adopteren. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Blinde vlek

By Omgaan met de wereld
Over scheurbuik en gammele bootjes

Ooit kreeg ik een rondleiding in het scheepvaartmuseum op De Amsterdam, een replica van een 17e-eeuws schip. De rondleider vertelde dat scheurbuik onder de bemanning bij lange reizen naar de Oost veel voorkwam. Ze wisten nog niet dat een gebrek aan vitamine C de oorzaak was van deze ziekte waarbij de tanden uit je mond vielen en het haar van je hoofd.

Japanse prent van een VOC schip zoals De Amsterdam

Op de lange reizen kon alleen gepekeld vlees, beschuit en andere etenswaren mee die niet bedierven. Ooit hadden ze geprobeerd op het voordek groente te verbouwen. Maar toen de wortelen het hout van het schip aantastten, waren ze daarmee gestopt. Ze hadden in die tijd wel een behandeling voor scheurbuik, zo vertelde de gids. De zieken werden volgens hem ingesmeerd met kwik. Nu weten we dat kwik heel giftig is, dat je het beter niet kunt aanraken of inademen en dat het dus bijzonder onverstandig is om er mensen mee in te smeren die toch al erg verzwakt zijn. 

In 1747 toonde de Engelse arts James Lind aan dat het eten van citrusvruchten de ziekte genas. Sindsdien kregen Engelse zeelieden limoensap mee aan boord.

Ik bedacht me hoe fijn het was dat ik niet in de ellende en onwetendheid van de 17e eeuw leefde. Die tijd werd dan wel de Gouden Eeuw genoemd, mijn eigen eeuw leek mij toch echt een stuk fijner. Wat een achterlijke tijd was dat.

Maar goed, die mensen in de 17e eeuw zagen zichzelf waarschijnlijk niet als achterlijk. Ze handelden naar eer en geweten toen ze die behandelingen met kwik uitvoerden. Ze hadden op de een of andere manier de indruk dat die werkzaam was. Ze hadden daar vast goede argumenten voor. Die argumenten vinden wij nu niet meer valide, maar dat doet daar niets aan af.

Waarschijnlijk vonden ze op dat moment mensen uit de middeleeuwen achterlijk. En zo zou je kunnen doorredeneren. Stel je voor dat er in het jaar 2320 rondleidingen worden gegeven in het historisch museum over het leven in Nederland in 2020. Wat zouden ze over ons vertellen? Over welke gebruiken zouden ze zich verbazen?

Over dat we in voertuigen rond tuften die giftige stoffen uitstootten waar mensen ziek van werden? Over de manier waarop we vluchtelingen aan hun lot overlieten toen ze op gammele bootjes de zee opgingen op zoek naar een beter leven? Over de 1,8 miljoen dieren die per dag geslacht werden na een kort ellendig leven zonder daglicht in een megastal? Over de bossen die we kapten terwijl die de basis vormen voor ons leven? Waarschijnlijk zouden ze zich over iets heel anders verbazen. Iets dat we nu niet zien. Dat is nu juist onze blinde vlek. Dat ze ons achterlijk zullen vinden, dat staat buiten kijf. Tenminste als er dan nog mensen zijn. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!