Category

Omgaan met de wereld

De onmogelijkheid van een opgeruimde boekenkast

By Gelukt leven, Omgaan met de wereld
Oftewel, waarom ik een inconsequentialist ben

Ik wil graag een persoon uit een stuk zijn. Iemand die weet waar hij voor staat. Een mens met een helder wereldbeeld, waardoor ik weet hoe ik moet handelen. Maar in werkelijkheid twijfel ik juist vaak, verander ik voortdurend van mening en ben ik het meestal met de laatste spreker eens. Heb jij dat ook?

De afgelopen jaren ben ik beetje bij beetje, door het bestuderen van filosofen, natuurkundigen, wiskundigen, biologen en denkers uit nog andere disciplines, tot de conclusie gekomen dat het nooit zal lukken om een consistent, consequent wereldbeeld te vormen. Dat klinkt misschien niet als goed nieuws, maar dat is het juist wel. Het was in ieder geval voor mij een enorme opluchting. Want het betekent dus dat je je er niet meer druk om hoeft te maken als het niet lukt, want het lukt toch niet.

Maar waarom krijg je dat verhaal over de wereld niet rond? Je moet bedenken dat het nastreven van een helder wereldbeeld een poging is tot een ordening van de complexe werkelijkheid. Een ordening die zegt: dit is belangrijk en dit niet. Dit hoort hier, en dat hoort daar. En zo’n ordening krijg je nu eenmaal nooit helemaal rond.

Dat lukt al niet bij zoiets simpels als de ordening van je boekenkast. Hoe deel je je boekenkast in? Je kunt je boeken op genres zetten en dan binnen die genres op alfabetische volgorde. Ik noem maar wat. Maar wat doe je dan met Jean-Paul Sartre? Hij heeft filosofische werken, maar ook literaire werken geschreven en sommige van die werken zijn het allebei. Waar zet je die? Op twee verschillende plekken? Liever heb ik alles van Sartre bij elkaar.

Goed, je kunt er voor kiezen om het helemaal op alfabetische volgorde te doen en die genres overboord te gooien. Dan staat Sartre bij Sartre. Dat lijkt het meest strikt. Maar wat doe je dan met een boek over Sartre? Zet je dat bij de S van Sartre of bij de schrijver van het boek over Sartre? 

Als je strikt bent, zou je hem bij de schrijver moeten zetten. Maar dat is dan wel lastig zoeken, want je kent vaak de namen van de biografen van Sartre niet allemaal. Bovendien krijg je dan allerlei boeken over Sartre verdeeld over je hele boekenkast. 

Je kunt ook besluiten om de boeken over Sartre bij de boeken van Sartre te zetten. Maar hoe doe je het dan weer met boeken van bekende filosofen over bekende filosofen? Zo heb ik een boek over Baruch de Spinoza van de beroemde Franse filosoof Gilles Deleuze. Zet ik dat boek bij Spinoza of bij Deleuze?

Het komt erop neer, dat je altijd een beetje moet rommelen om de ordening rond te krijgen. Je moet goochelen met begrippen, hokjes, genres. De perfecte ordening bestaat niet. Dat geldt niet alleen voor je boekenkast, maar ook voor je bureau, de maatschappij, de verschillende soorten wezens hier op aarde, voor biertjes, stofzuigers, filosofen, en al helemaal voor de wereld als geheel.

Dus als het je maar niet lukt om een persoon uit een stuk te zijn, die weet waar hij of zij voor staat en hoe de wereld in elkaar steekt, dan geeft dat helemaal niets. Hoewel veel mensen net doen alsof, is er eigenlijk niemand die precies weet hoe het zit.

Over die onmogelijkheid om een consequent verhaal over het leven te vertellen, ben ik op dit moment een boek aan het schrijven met de titel Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen. Pleidooi voor inconsequentie. Daarin probeer ik ook uit te leggen waarom een inconsequentialist een beter mens is en meer geniet van het leven. Het boek komt in september uit bij uitgeverij Ten Have.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

KUN JE IN DEZE ONZEKERE TIJDEN WEL WAT HOUVAST GEBRUIKEN? Tot het einde van de lockdown kun je de cursus HOUVAST IN MOEILIJKE TIJDEN voor een speciale lockdownprijs kopen: voor 39 in plaats van 49 euro! Klik hier om naar de cursus te gaan.

Waarom is een mensenhuis cultuur en een vogelnest niet?

By Omgaan met de wereld
Oftewel, wij zijn natuurlijk ook natuurlijk

‘De natuur was hier.’ Dat is het thema van de maand van de filosofie dit jaar. En als we het over de natuur hebben, dan is het begrip cultuur meestal niet ver weg. 

Onder cultuur wordt vaak verstaan: alles wat de mens maakt. En natuur is dan alles wat niet door de mens is gemaakt. Maar waarom is iets wat de soort mens maakt cultuur en iets wat een ander dier maakt niet? Waarom is een huis cultuur en een vogelnest niet? 

Goed, je kunt zeggen dat vogelnesten geen cultuur zijn, omdat alle vogels dezelfde nesten maken. Tenminste, alle eksters, alle mezen, enzovoorts. Het zou pas om cultuur gaan als mezen in de omgeving van Amsterdam andere nestjes zouden maken dan de mezen in Parijs. Ik weet niet genoeg van mezen en hun nesten, maar het zou mij niets verbazen als er dergelijke verschillen bestaan. 

Ik weet in ieder geval wel dat sommige andere niet-menselijke dieren, zoals dolfijnen, verschillende culturen kennen. Dolfijnen maken geluiden waarmee ze met elkaar communiceren. Die verschillen per groep. Iedere dolfijnfamilie heeft zijn eigen taal en eigen dialect. En zo zijn er veel andere dieren, zoals kraaien en apen waarvan bekend is dat ze per groep hun eigen gebruiken kennen.

We zouden hieruit kunnen concluderen: Natuur is blijvend, dat doe je ‘van nature’ en cultuur is veranderlijk, dat neem je over van een soortgenoot of van andere soorten.

Toch blijft het lastig. Want als Darwin iets heeft laten zien, is het juist dat de natuur voortdurend in verandering is. Bovendien ligt het in de natuur van al die dieren die een cultuur hebben om gedrag van andere wezens over te nemen. En dat geldt dus zeker ook voor het dier mens. Wij mensen zijn net als veel andere soorten van nature culture wezens. Maar zo wordt alles wat we cultuur noemen, toch weer natuur. 

Misschien is het inderdaad verstandig om het onderscheid tussen natuur en cultuur overboord te gooien. Het voordeel daarvan is namelijk dat wij tweevoeters niet meer buiten de natuur staan. Want door onszelf buiten de natuur te plaatsen, hebben we veel onheil aangericht. We zijn de natuur gaan manipuleren, zonder werkelijk te beseffen dat we daarmee ook onszelf manipuleren.

Door dat onderscheid tussen natuur en cultuur kunnen we zo’n uitspraak doen als ‘de natuur was hier’. Hoe goed bedoeld ook, die uitspraak suggereert dat er nog iets overblijft als de natuur weg zou zijn. Terwijl er altijd natuur zal blijven, het is alleen de vraag wat voor natuur…

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

KUN JE IN DEZE ONZEKERE TIJDEN WEL WAT HOUVAST GEBRUIKEN? Tot het einde van de lockdown kun je de cursus HOUVAST IN MOEILIJKE TIJDEN voor een speciale lockdownprijs kopen: voor 39 in plaats van 49 euro! Klik hier om naar de cursus te gaan.

Hoe helpen we de rijke mens van zijn verslaving af?

By Omgaan met de wereld
Het is jammer dat geld niet bederft

17 maart mogen we naar de stembus. Naast de klimaatcrisis is een andere zorg voor mij de toegenomen inkomensongelijkheid. Steeds meer geld wordt door steeds minder mensen verdiend. De topman van Coca-Cola verdient het 427-voudige van de laagst betaalde werknemer, bij Walt Disney is dat zelfs ruim het 650-voudige. Goed, dat is Amerika en niet Nederland, maar ook hier zijn de verschillen groot. 

In 2015 nam vakkenvuller Soufian Afkir het woord tijdens een aandeelhoudersvergadering van Ahold en rekende hij voor dat Ahold-baas Dick Boer 3,7 miljoen euro verdiende, omgerekend zo’n 1600 euro per uur. ‘Ik verdien 5,96 per uur,’ aldus Afkir. ‘Om uw loon van één jaar te evenaren moet ik 299 jaar werken, fulltime. Het prachtige pak dat ik nu aanheb, kan ik met mijn uurloon slechts voor de helft betalen. En meneer Boer, dat ziet er dus zo uit.’ Waarna hij de helft van zijn pak afritste en letterlijk in zijn hemd stond. 

Het is er sinds 2015 alleen maar slechter op geworden met deze ongelijkheid in beloning. Een schrijnend gevolg daarvan is onder andere dat het aantal daklozen in tien jaar tijd is verdubbeld naar 40.000. Het aantal dakloze jongeren is in diezelfde periode zelfs verdriedubbeld. Dat komt naast het gebrek aan goed betaald werk ook omdat in grote steden woningen niet te vinden of onbetaalbaar zijn. Steeds meer woningen zijn in handen van beleggers. De grootste particuliere eigenaar van Nederland, Aat van Herk, heeft bijna 6.000 huurwoningen in zijn bezit, met huren vanaf 1100 euro. Met een minimumloon is dat niet te betalen, en op een sociale woning in Amsterdam wacht je gemiddeld 16 jaar.

Behalve de vernederende verschillen in inkomsten, geeft de toenemende ongelijkheid tussen arm en rijk te veel macht aan de rijken en ondermijnt zo de democratie. Het wordt bovendien steeds duidelijker dat die toenemende verschillen sterke psychologische effecten hebben: mensen hebben minder vertrouwen in anderen, maar ook in de overheid. Meer mensen krijgen geestelijke gezondheidsproblemen en politieke participatie neemt af.

Filosoof en econoom Ingrid Robeyns pleit er in haar boek Rijkdom. Hoeveel ongelijkheid is nog verantwoord? voor om een rijkdomgrens in te voeren. Op dit moment is er wel een ondergrens aan rijkdom: het minimumloon, maar een maximumloon of een maximumbedrag dat een mens mag bezitten, bestaat nog niet. Dat zou moeten veranderen volgens Robeyns.

Ze maakt daarbij gebruik van het werk van Aristoteles. Deze Griekse filosoof uit de vierde eeuw voor Christus wordt ook wel de eerste econoom genoemd, omdat hij in zijn werk De Politica voor het eerst een systematische economische theorie opstelt. Volgens Aristoteles is het verstandig om niet meer te bezitten dan je kunt gebruiken. Dat gaat voor de meeste producten vanzelf goed. Aan te veel appels heb je niets, want die rotten alleen maar weg. Maar goed, je kunt je overschot ruilen tegen een product van een ander waaraan jij juist gebrek hebt, peren bijvoorbeeld. Geld kan dan uitkomst bieden.

Geld is een handig middel. Het is een meetinstrument waarmee je de waarde van onvergelijkbare dingen kunt vergelijken. Met geld kun je letterlijk appels met peren vergelijken. Het probleem van geld is alleen dat het niet vergaat, zoals appels en peren, en dat je er daarom nooit te veel van kunt hebben. En daar zit het gevaar, volgens Aristoteles. Hij schrijft:

‘Het (…) lijkt noodzakelijk dat alle rijkdom een grens heeft, maar in de praktijk zien we het tegendeel gebeuren: iedereen die zich met vermogensvorming bezighoudt, probeert zijn kapitaal tot in het oneindige te vergroten.’

Het is volgens Aristoteles verleidelijk steeds meer te willen, maar dat is erg onverstandig. Geld is een middel en moet nooit een doel op zich worden. Als je steeds meer geld wilt dat je eigenlijk niet nodig hebt, word je een slaaf van je geld. Vandaar dus die bovengrens op rijkdom: zo help je rijke mensen van hun verslaving af. Je kunt die arme rijke mensen nu eenmaal niet laten stikken.

Ik weet dat Robeyns door verschillende partijen is uitgenodigd om over een rijkdomsgrens te komen praten. Voorzover ik weet is haar plan nog niet doorgedrongen tot een partijprogramma. Partijen als PvdD, BIJ1, PvdA, D66, GroenLinks en SP willen hoge inkomens en grote vermogen wel fors meer belasten.

Coen Simon, Ingrid Robeyns en ik bij de opnames van een serie filmpjes in het kader van het verschijnen van haar boek Rijkdom in de serie Nieuw Licht van uitgeverij Prometheus. Nieuw Licht is een initiatief van Coen Simon en mij. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week mijn laatste blog ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen.  Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

Wees lief voor je plant

By Omgaan met de wereld, Omgaan met mensen

Hoe zou het komen dat er de laatste tijd zoveel complete inboedels op op straat staan? Banken, bedden en tafels. Als ik mijn huis nog niet had ingericht, had ik het nu kosteloos kunnen doen. Ik vind het zonde van die mooie spullen, maar ik heb vooral medelijden met de planten die samen met de de meubels op straat worden gekieperd. Omgevallen, geknakt of bedolven onder afval dat er bovenop is gepleurd.

Ik vond het altijd al een akelig gezicht, maar sinds ik De universele rechten van de plant heb gelezen van de Italiaanse bioloog Stefano Mancuso, voel ik me erg verdrietig bij het zien van de halfdode planten. Mancuso laat in zijn boek zien dat planten gevoelige wezens zijn. 

Planten hebben zintuigen, ze kunnen zien, ruiken, voelen, horen net als wij, maar hebben nog vele andere zintuigen, zoals een hygrometer waarmee zij de luchtvochtigheid kunnen meten. Ze kunnen met elkaar communiceren, en hebben een geheugen. Als wortels een voedingsstof hebben gedetecteerd, dan buigen ze in de richting van die stof en groeien ernaartoe, zodat ze de stof kunnen opnemen. Maar als ze giftige stoffen waarnemen, dan bewegen de wortels zich juist daarvandaan. 

Toen ik een vriendin over dit boek vertelde, wees ze mij op de podcast Smarty Plants over de vermogens van planten. Daarin werd een onderzoek besproken naar de Mimosa pudica, in het Nederlands bekend onder de prachtige naam Kruidje-roer-mij-niet. Als je de bladeren van deze plant aanraakt, sluiten ze zich. Dat is waarschijnlijk een overlevingsstrategie. 

In het onderzoek zorgden ze ervoor dat de plant op een bepaalde manier licht geschud werd. Eerst sloot de plant zijn bladeren steeds, maar na een aantal keer deed ze het niet meer. Blijkbaar had het plantje een soort geheugen. Toen ze de plant na 28 dagen nog weer eens op dezelfde manier licht schudde, verroerde de plant zich nog steeds niet. Hoe het kan dat deze plant een geheugen heeft, terwijl ze geen hersenen heeft, is nog een raadsel.

Kruidje-roer-me-niet

Een gevoelig wezen met een geheugen en meer zintuigen dan een mens zet je niet bij het vuil. Helemaal als je bedenkt dat planten erg belangrijk zijn voor het leven hier op aarde. Vooral voor ons. Wij dieren hebben ons leven namelijk aan planten te danken. Ze hebben voor de zuurstof gezorgd die wij nodig hebben om te ademen. Planten kunnen het vrij goed af zonder ons, maar wij kunnen niet zonder planten. 

Als je op de een of andere manier verantwoordelijk bent voor planten, omdat ze in je tuin staan of in je huis, verzorg ze dan goed. Zorg dat ze een fijne plek hebben met voldoende licht, dat is hun belangrijkste bron van energie. Geef ze voldoende water en zet ze in vruchtbare grond. Wees lief voor planten.

Als je op de een of andere manier van je planten af wilt, zet ze dan niet zomaar op straat, maar probeer iemand te vinden die ze wil adopteren. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Blinde vlek

By Omgaan met de wereld
Over scheurbuik en gammele bootjes

Ooit kreeg ik een rondleiding in het scheepvaartmuseum op De Amsterdam, een replica van een 17e-eeuws schip. De rondleider vertelde dat scheurbuik onder de bemanning bij lange reizen naar de Oost veel voorkwam. Ze wisten nog niet dat een gebrek aan vitamine C de oorzaak was van deze ziekte waarbij de tanden uit je mond vielen en het haar van je hoofd.

Japanse prent van een VOC schip zoals De Amsterdam

Op de lange reizen kon alleen gepekeld vlees, beschuit en andere etenswaren mee die niet bedierven. Ooit hadden ze geprobeerd op het voordek groente te verbouwen. Maar toen de wortelen het hout van het schip aantastten, waren ze daarmee gestopt. Ze hadden in die tijd wel een behandeling voor scheurbuik, zo vertelde de gids. De zieken werden volgens hem ingesmeerd met kwik. Nu weten we dat kwik heel giftig is, dat je het beter niet kunt aanraken of inademen en dat het dus bijzonder onverstandig is om er mensen mee in te smeren die toch al erg verzwakt zijn. 

In 1747 toonde de Engelse arts James Lind aan dat het eten van citrusvruchten de ziekte genas. Sindsdien kregen Engelse zeelieden limoensap mee aan boord.

Ik bedacht me hoe fijn het was dat ik niet in de ellende en onwetendheid van de 17e eeuw leefde. Die tijd werd dan wel de Gouden Eeuw genoemd, mijn eigen eeuw leek mij toch echt een stuk fijner. Wat een achterlijke tijd was dat.

Maar goed, die mensen in de 17e eeuw zagen zichzelf waarschijnlijk niet als achterlijk. Ze handelden naar eer en geweten toen ze die behandelingen met kwik uitvoerden. Ze hadden op de een of andere manier de indruk dat die werkzaam was. Ze hadden daar vast goede argumenten voor. Die argumenten vinden wij nu niet meer valide, maar dat doet daar niets aan af.

Waarschijnlijk vonden ze op dat moment mensen uit de middeleeuwen achterlijk. En zo zou je kunnen doorredeneren. Stel je voor dat er in het jaar 2320 rondleidingen worden gegeven in het historisch museum over het leven in Nederland in 2020. Wat zouden ze over ons vertellen? Over welke gebruiken zouden ze zich verbazen?

Over dat we in voertuigen rond tuften die giftige stoffen uitstootten waar mensen ziek van werden? Over de manier waarop we vluchtelingen aan hun lot overlieten toen ze op gammele bootjes de zee opgingen op zoek naar een beter leven? Over de 1,8 miljoen dieren die per dag geslacht werden na een kort ellendig leven zonder daglicht in een megastal? Over de bossen die we kapten terwijl die de basis vormen voor ons leven? Waarschijnlijk zouden ze zich over iets heel anders verbazen. Iets dat we nu niet zien. Dat is nu juist onze blinde vlek. Dat ze ons achterlijk zullen vinden, dat staat buiten kijf. Tenminste als er dan nog mensen zijn. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Geen schuldgevoel meer over het milieu

By Omgaan met de wereld
Dat is mijn voornemen voor 2021

Voel jij je ook schuldig, omdat je eigenlijk meer wilt doen tegen de opwarming van de aarde? En neem je je voor om het in 2021 echt beter aan te pakken? Maar hoe doe je dat dan? Hoeveel is genoeg? Want je wilt ook een leuk leven leiden, af en toe reizen als dat weer mogelijk is, mooie spullen kopen, ga zo maar door. Hoe kun je een manier vinden om in 2021 met een gerust hart te gaan slapen?

Goed nieuws: daarvoor heb ik een oplossing, namelijk: de Meester-methode. Volgens deze methode is het heel goed mogelijk om het milieu niet te veel te belasten en toch een leuk leven te leiden.

De Meester-methode is alleen niet door mij bedacht, maar door mijn broer, Maarten Meester. In zijn boek: De Meester-methode, de makkelijkste manier om te stoppen met milieuvervuilen legt hij uit dat als je zuinig leeft om het milieu te ontzien, je ook weinig geld uitgeeft. En dat betekent weer dat je minder hoeft te werken en dus meer tijd overhoudt om dingen te doen die je leuk vindt.

Daar komt nog bij dat als je geen kilo’s vlees eet, de auto laat staan en gaat fietsen of wandelen en alleen maar verse, biologisch geteelde producten eet, je er ook nog eens bijzonder slank, gezond en fris gaat uitzien.

Je kunt volgens de Meester-methode ook nog best leuke dingen doen die misschien niet 100 % de beste keuzes zijn voor het milieu, zolang je het niet teveel doet. Alleen, wat is dan de juiste maat? Daarvoor kun je naar de website van het Wereld Natuurfonds. Je kunt daar een test doen waarmee je jouw ecologische voetafdruk meet. Je vult van alles in, van je energie -en autogebruik, tot je je vlieguren.

Uiteindelijk rolt er een getal uit. Als je onder de één aarde uitkomt hoef jij je geen zorgen te maken. Als iedereen dat zou doen, dan zou er al een wereld gewonnen zijn. Helaas doet niet iedereen dat. Nederlanders gebruiken gemiddeld ruim drie aardes per persoon.

Het is al geweldig als je onder één aarde uitkomt, maar meelopen in een klimaatmars kan natuurlijk nooit kwaad.

Het kan natuurlijk dat je, ondanks dat je onder één aarde zit, toch nog steeds gestrest bent, omdat je beseft dat jij in je eentje wel goed bezig bent, maar dat het een druppel op een gloeiende plaat is.

Besef dan dat onze planeet over vier miljard jaar sowieso ten onder gaat. Dat betekent dan weer niet dat je er daarom maar lekker op los kunt vervuilen. Dat is een beetje alsof je iemand hebt vermoord en verwacht dat je niet wordt veroordeeld omdat deze persoon uiteindelijk toch dood gaat.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Lang leve hypocriete politici

By Omgaan met de wereld
Wat een populist kan leren van Thomas Hobbes

De Oud-Griekse term hupókrisis (ῠ̔πόκρῐσῐς) betekent het spelen van een rol. Hypocrieten waren klassieke acteurs in het Griekse theater. De hypocriet had dus helemaal geen slechte naam, maar was gewoon een acteur, iemand die zich voordeed als een ander.

Hypocrisie heeft nog steeds te maken met het dragen van een masker, maar dat keuren we nu – buiten het theater of carnaval – af als een vorm van bedrog. Politici wordt vaak hypocrisie verweten. Ze zeggen dit, maar ze doen dat. 

Maar hoe erg is het dat politici hypocriet zijn? De Engelse filosoof Thomas Hobbes (1588-1679) had niet zo’n probleem met het dragen van een masker in de politiek. Volgens hem heeft de politiek namelijk veel overeenkomsten met het theater.

In zijn beroemdste boek Leviathan beschrijft Hobbes de zogenaamde natuurtoestand. Dat is een beginsituatie, waarin iedere vorm van politiek ontbreekt – er is staat, noch heerser–. Daarom is er in die natuurtoestand al snel een oorlog van allen tegen allen gaande. Als niemand erop toeziet wat wel en niet mag, is het makkelijker om voedsel te stelen of met geweld te bemachtigen dan het zelf te verbouwen. Het duurt nu eenmaal veel langer om zelf je worteltjes te verbouwen dan ze te stelen van iemand anders.

Die oorlog van allen tegen allen is uiteraard voor bijna iedereen een ramp. Daarom besluiten de mensen om met elkaar een sociaal contract op te stellen waarin ze afspreken dat een van hen de machthebber wordt. Deze persoon bepaalt voortaan wat goed en fout is met het oog op vrede.

De macht van de heerser is in Hobbes’ visie niet gebaseerd op iets wat buiten de politiek ligt, op god of wat dan ook. Zijn macht berust op een afspraak. Het is een soort spel, waarin iedereen een verschillende rol krijgt en zich aan de spelregels moet houden, zodat alles soepel loopt.

Leviathan

Het is nu duidelijk waarin het theater en de politiek op elkaar lijken. De machthebber is net als iedereen ook maar een mens, maar speelt een bijzondere rol: hij draagt het masker van de macht. Hij moet de rol spelen van een soort sterfelijke god. En dat is niet makkelijk. Hij moet zijn rol vol overtuigingskracht spelen, zodat zijn onderdanen in zijn macht kunnen geloven.

Maar niet alleen de heerser speelt een rol in dit politieke toneelspel, ook de anderen spelen een rol, namelijk die van onderdaan. En er zijn onder die onderdanen ook weer verschillende rollen: politieman, met een speciaal politiekostuum, of burgemeester, met een indrukwekkende ketting.

Hobbes had dus geen probleem met veel van de gedragingen die wij nu hypocriet zouden noemen. Je mag gerust een rol spelen en het één vinden terwijl je het ander doet. Sterker nog, dat moet je doen. Onderdanen en machthebbers moeten vanuit een gemeenschappelijk belang, de vrede, ieder hun eigen masker dragen dat vaak hun innerlijke motieven verbergt.

Toch zag Hobbes zichzelf als een tegenstander van hypocrisie. Welke vorm van hypocrisie wees hij dan af? Hij had een hekel aan mensen die net deden alsof ze buiten het politieke spel stonden en geen masker droegen. Zij spelen het spel namelijk op een leugenachtige manier. Ze doen alsof ze geen rol spelen. 

En dit is nu precies de standaardtactiek van veel populisten. Ze zetten zich af tegen de gevestigde politieke elite, de ‘deep state,’ plaatsen zich buiten ‘het partijkartel,’ door nu eindelijk eens ‘te zeggen waar het op staat,’ of door de dingen ‘bij hun naam te noemen.’ Daarmee wekken ze de suggestie dat zij niet meedoen aan het politiek spel, maar daar kun je niet zomaar buiten gaan staan, of je zou uit de politiek moeten stappen. Dat is dan misschien wel een goed idee.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO? Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

De koe centraal

By Omgaan met de wereld
En de mens een beetje minder

Dat het goed is om de mens centraal te stellen is een waarheid als een koe. In de categorie: Vrijheid is goed. Maar is het wel zo? Zouden we niet juist moeten proberen om de mens wat minder centraal te stellen? Dat wordt wel lastig. Want voor de mens is de mens nu eenmaal de maat der dingen, zoals voor de koe waarschijnlijk de koe de maat der dingen is.

En omdat we dus opgesloten zitten in ons eigen perspectief, kunnen we nooit met zekerheid weten wat er in de kop van een koe omgaat als zij het slachthuis in wordt gebracht. Of wat een hond voelt wanneer die ons zielig aankijkt. 

Nous’che heeft een wondje en kijkt best zielig. 

Misschien voelen die dieren niet zoveel als wij. Er is een kans dat hun bewustzijn minder ontwikkeld is en dat ze zich daarom nauwelijks bewust zijn van hun lijden. Zou het daarom geoorloofd zijn om dieren af en toe te gebruiken voor onze doeleinden? Bijvoorbeeld door medicijnen op ze te testen, hun vacht te gebruiken, hun melk te drinken, of ze, mits we het netjes doen, op te eten. 

Het spreekt voor zich dat we dat bij mensen niet moeten doen. Van mensen weten we dat ze kunnen voelen en denken. We zijn immers zelf een mens. Je kunt weliswaar niet ontdekken wat er diep van binnen in een ander mens omgaat door hem open te snijden, maar je zou dan wel kunnen zien dat die ander van binnen erg op jou lijkt. Hij heeft het zelfde rode bloed en dezelfde organen, zoals een centraal zenuwstelsel. Daarom is het bijzonder waarschijnlijk dat die andere mens ook een innerlijk leven heeft: gevoelens, gedachten en ervaringen, net zoals jij.

Als andere mensen net zo in elkaar steken als jij en daarom ongeveer hetzelfde ervaren als jij, is het best een aardige regel om onze medemensen te behandelen zoals we zelf behandeld willen worden.

Die regel werkt vrij goed, al moeten we die uiteraard niet al te consequent doorvoeren. Want uit de praktijk weten we dat er mensen zijn die een andere smaak hebben dan wij. 

Ik hou van klassieke muziek en ik kan er erg van genieten als ik die muziek heel hard opzet, maar het is de vraag of mijn buurman dat leuk vindt. Ik denk het niet, want ik weet toevallig dat hij van stevige bluesmuziek houdt. Daarom moet ik rekening met hem houden en mijn klassieke muziek niet te hard zetten. Dus: in grote lijnen (we houden van muziek) lijken we op elkaar, maar in kleine lijnen (hij houdt van blues, ik van klassiek) niet. 

Als we ons interesseren voor andere mensen en achterhalen wat zij leuk en niet leuk vinden, zijn we beter in staat om ons zo te gedragen dat we hen geen kwaad doen.

Een mens lijkt in grote lijnen op een koe

Wij mensen zijn zoogdieren. Als je andere zoogdieren open zou snijden – ratten, koeien of honden -, dan zou je zien dat ze in grote lijnen op ons lijken. Ze hebben veel dezelfde organen, zoals een enigszins vergelijkbaar centraal zenuwstelsel. 

Het is daarom zeer aannemelijk dat ze ongeveer dezelfde dingen voelen als wij. En dat zou best ver kunnen gaan. Kijk maar eens naar youtubefilmpjes van honden die zich schamen. Ze hebben iets gedaan wat niet mag en ze kijken vervolgens met een blik die wij medezoogdieren direct herkennen als beschaamd. Waarschijnlijk kennen zij dus niet alleen het gevoel van fysieke pijn, maar ook een gevoel zoals schaamte. 

Goed, je weet niet zeker of ze zich ook echt beschaamd voelen en niet alleen maar zo kijken omdat ze toevallig zo kijken. Daar is geen bewijs voor, maar het is wel erg aannemelijk (en wat mij betreft aannemelijker dan dat ze zomaar beschaamd kijken als ze iets beschaamds hebben gedaan zonder daar iets bij te voelen). Want in grote lijnen lijken ze op ons, in kleine lijnen niet.

Een vis is geen zoogdier en staat dus wat verder van ons af. Maar er is volgens mij genoeg reden om aan te nemen dat een vis het niet fijn vindt om een haakje in zijn bek te krijgen en daaraan uit het water omhoog getrokken te worden waar het niet kan ademen, om vervolgens opgemeten te worden en (als de vis geluk heeft) weer terug gegooid te worden in het water. Ook die vis lijkt namelijk in grote lijnen op ons en in kleine niet. Iemand die daaraan twijfelt gebruikt twijfel als smoes om lekker door te kunnen gaan met vissen. 

 Twee vissen met mannen die wel blij zijn

Er is overigens een interessant onderzoek met koikarpers waaruit blijkt dat ze bluesmuziek en klassieke muziek uit elkaar kunnen houden. Drie karpers, Beauty, Oro en Pepi, kregen een compositie van Johan Sebastian Bach te horen en van de blueszanger John Lee Hooker. De vissen waren niet alleen in staat onderscheid te maken tussen een compositie van de twee componisten, maar toen de vissen ook andere klassieke muziek en blues-stukken te horen kregen, bleken ze ook de genres blues en klassiek uit elkaar te kunnen houden. 

Hoe zit het met de regenworm? Die staat vermoedelijk nog verder van ons af. Zou die het erg vinden om aan een haakje geregen te worden en in het water te hangen totdat een vis in hem hapt? De analogieredenering gaat waarschijnlijk nog weer minder op dan bij de vis, maar ik zou het zekere voor het onzekere nemen en er gewoon vanuit gaan dat die regenworm het niet prettig vindt.

Een plant staat nog verder van ons af. Zou de plant ook gevoel hebben? Dat is erg lastig te zeggen. Het is in ieder geval wel een levend wezen dat zijn uiterste best doet om in leven te blijven en het daarom waarschijnlijk op de een of andere manier niet fijn vindt wanneer het daarin gefrustreerd wordt.
Betekent het dat je planten daarom maar beter niet kunt doden of verminken? Tja, dat gaat waarschijnlijk te ver. We moeten zelf ook nog blijven leven en als we geen planten meer eten (en ook al geen dieren), blijft er niet zoveel meer over. 

Deze plant oogt best gelukkig

Bovendien is het belangrijk om afwisselend te eten. Dus helemaal consequent kun je hier ook weer niet in zijn. Maar je kunt wel proberen om, als het niet mogelijk is, planten zo veel mogelijk met rust te laten, en als je planten verzorgt, om het dan goed te doen, en ze altijd genoeg water te geven, een fijne grote pot met vruchtbare grond en de juiste dosis licht, zodat ze niet langzaam sterven op je vensterbank. Want dat vinden ze niet leuk.

Oké, strikt genomen weten we dat niet. Maar is het feit dat we het niet weten, niet juist een reden om dan het zekere voor het onzekere te nemen? Dat beweert de Duitse filosoof Richard David Precht in zijn boek Denken over dieren. Hij pleit ervoor dat ‘niet zeker weten’ als uitgangspunt te nemen voor onze omgang met andere soorten. Juist omdat we het niet zeker weten, moeten we extra voorzichtig zijn. Ik ben het met hem eens, en ik zou het trouwens ook graag willen toepassen in de omgang met onze eigen soort.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Waarom vegetariërs vlees mogen eten

By Omgaan met de wereld
Ja, dan ben je dus inconsequent,
maar hoe erg is dat nou helemaal?

Mensen vragen mij soms waarom ik geen vlees eet. ‘Omdat ik geen dieren wil doden’, is meestal mijn antwoord. ‘Je hoeft die dieren toch niet zelf te doden?’ krijg ik dan vaak als reactie. ‘Dat klopt, maar als ik zelf geen dieren wil doden, vind ik dat ik het anderen ook niet voor me moet laten doen.’

Vaak blijft het daarbij, maar zo af en toe is er iemand die er geen genoegen mee neemt. Ik vermoed dat hij (het zijn meestal mannen) mij ervan wil overtuigen dat ik beter kan stoppen met mijn vegetarisme, om zo zijn eigen vleesconsumptie te rechtvaardigen. De meest toegepaste tactiek is om mij op een inconsequentie te betrappen. Gek genoeg zijn tot nu toe al twee mensen daarom over het jaïnisme begonnen.

Het jaïnisme is een Indiase godsdienst. Volgens deze leer heeft elk levend wezen een individuele en eeuwige ziel. Daarbij hanteren de leden van dit geloof een brede opvatting van leven. Planten hebben ook een ziel en zelfs water is volgens hen bezield. Het belangrijkste principe van het jaïnisme is respect tonen voor alles wat leeft. Dit principe voeren ze zeer consequent door. Ze eten uiteraard vegetarisch om zo geen dieren te doden, maar hun voedselwetten gaan nog veel verder. Zo mogen ze ook geen wortelgroenten eten, want daardoor kan de plant niet verder leven. Bovendien vegen ze het pad voor zich schoon met een bezem, zodat ze niet per ongeluk op een klein beestje stappen. Ze willen echt niets of niemand doden.

Als mijn ondervragers het jaïnisme zo’n beetje hebben uitgelegd, vragen ze met een triomfantelijk lachje om hun lippen: ‘En wat denk je, lukt het deze Indiase gelovigen om geen levens te doden?’ Voordat ik iets kan zeggen, geven ze zichzelf al antwoord: ‘Nee. Dat zal nooit lukken. Als je alleen al ademt, zal je af en toe per ongeluk een beestje inslikken. Dus je moet stoppen met ademen om geen levens meer te doden. Accepteer het nu maar: leven betekent doden.’ 

Ik denk dat ze gelijk hebben. Het zal je nooit lukken om geen dieren te doden of je moet jezelf doden. Het lukt überhaupt niet om helemaal consequent te leven. En dat is niet erg. Je kunt er beter naar streven om goed te doen, dan om consequent te zijn. Daarom is de verontwaardiging van de vleeseter over mijn leren riem of mijn leren schoenen zo ongepast. Het hek is al helemaal van de dam als ik wel eens een stukje vlees eet. Terwijl als iemand zo af en toe een stukje vlees mag eten, dan is het wel de vegetariër. Die eet (bijna) nooit vlees en spaart zo heel veel dieren. Die vleeseters zouden zelf wat minder vlees moeten eten.  

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Wereldvrede begint bij broederliefde

By Omgaan met de wereld, Omgaan met mensen
‘Imagine there’s no countries, It isn’t hard to do, Nothing to kill or die for, And no religion, too, Imagine all the people living life in peace’

Zong John Lennon. Ja, leven in een wereld waarin iedereen met elkaar verbroederd is, dat klinkt mooi.  Maar…verbroederd? En zusters dan? En dieren? En de planten? Het gaat meteen al mis.

En als ik er nog langer over nadenk, vraag ik me af, is broederschap wel echt zo fantastisch? Ik moet denken aan mijn eigen broers. Ik heb er drie. Alle drie zijn ze ouder. In mijn jeugd gedroegen we ons erg gebroederlijk. Dat merkte ik vooral toen ik naar de kleuterschool ging. Die zat in hetzelfde gebouw als de lagere school waar mijn broers op zaten. Andere kinderen durfden mij niets aan te doen, want dan kwamen mijn grote broers mij te hulp. Zelfs als ik tegen een klasgenoot niet zo aardig was geweest, stonden mijn broers aan mijn kant.

Maar het gekke was, zodra er geen gemeenschappelijke vijand was, was die verbondenheid plotseling voorbij. Dan was er juist regelmatig ruzie. Later heb ik daar mijn werk van gemaakt. Met mijn jongste broer Maarten, die dus ouder is dan ik, ben ik het duo begonnen: de Gebroeders Meester.

Ik werd een keer gevraagd om voor een filosofisch café in Utrecht boeken te bespreken. Ik zat er over te denken hoe ik dat aan zou pakken en toen stelde Valerie (mijn vrouw) voor het samen met Maarten te doen: ‘Jullie zijn het vaak met elkaar oneens, en het probleem bij een boekrecensie is altijd dat je maar een mening krijgt, die erg persoonlijk is. Op deze manier krijgt het publiek de meest uiteenlopende meningen over een boek te horen en kan het zelf een oordeel vellen.’

Dat was een gouden plan, de formule sloeg aan. Er was al snel een uitgever die ons vroeg een boek te schrijven volgens hetzelfde concept. Over de geschiedenis van de filosofie. We hebben uiteindelijk vier boeken geschreven, we kregen een column in de Volkskrant. En ik moet zeggen, de samenwerking werkte ook therapeutisch. Doordat we op het podium ruzie konden maken, hoefden we dat in het echt niet meer te doen. En tenslotte was onze strijd op het podium ook uitgestreden, doordat we het steeds meer met elkaar eens werden.

Toch werpt dit verhaal over mijn broer een beetje treurig licht op broederschap. Ik moet dan denken aan een beroemd Arabisch gezegde:

‘Ik tegen mijn broers, ik en mijn broer tegen mijn neven, ik en mijn broers en mijn neven tegen het dorp, ik en mijn broers en mijn neven en het dorp tegen de wereld.’

Immanuel Kant geloofde net als Lennon in wereldvrede

De Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) dacht ook al na over broederschap. Hij schreef het beroemd geworden boek Naar de eeuwige vrede, wat je met een beetje fantasie als een voorloper zou kunnen zien van John Lennons lied. Kant had heel veel vertrouwen in de mensheid en dacht dat het mogelijk was dat alle volkeren op aarde zich met elkaar zouden verbroederen en dat er dan eeuwige vrede zou komen onder de wereldburgers. Als we allemaal maar onze rede zouden gebruiken, dan kwam het wel goed.

Kant heeft van latere filosofen zoals Carl Schmitt (1888-1985) veel kritiek gekregen. Schmitt meende dat die universele verbroedering van Kant een abstract monster is. Het was volgens hem beter om te erkennen dat in de praktijk elke samenleving nu eenmaal vijanden heeft, dan er naar te streven dat alle mensen broeders worden. Want voor je het weet ben je in naam van de mensheid gruwelijke oorlogen aan het uitvechten.

En misschien moet je Schmitt ook wel een beetje gelijk geven, als je bijvoorbeeld kijkt naar de slavernij. Die werd goedgepraat met het argument dat zwarten minder redelijke vermogens bezaten dan witten, dus dat je je daarom niet met hen hoefde te verbroederen en ze zelfs wel als slaaf kon houden. Tja, wie heeft er gelijk?

Is verbroedering of verzustering van alle mensen, dieren en de rest van de organismen op de wereld mogelijk? Of kunnen we eigenlijk niet zonder een gemeenschappelijke vijand?

Misschien is het al heel wat als we ons gedrag naar die vijand toe weten te beperken tot een beetje gescheld. Zodat we verder bloedvergieten kunnen voorkomen. En dan kunnen we ons ondertussen afvragen hoe we zoveel mogelijk wezens tot onze medewezens kunnen rekenen?

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!