Category

Opvoeden

“Opvoeden is niet leuk,” zei Plato

By Opvoeden
maar misschien kan dat inzicht helpen om het een beetje leuker maken

Ik probeerde altijd krampachtig om het leuk te houden bij het opvoeden. Daarom was het voor mij een verademing om De Staat van Plato (ca. 427- 347 v.C.) te lezen. Daarin laat Plato zien dat opvoeden niet leuk is en opgevoed worden ook niet. Maar waarom was opvoeden niet leuk volgens Plato? Dat legt de Griekse filosoof uit aan de hand van het volgende denkexperiment, ook wel de grotvergelijking genoemd:

Plato’s grotvergelijking

Stel je voor, er zitten mensen vastgebonden in een grot waar nauwelijks daglicht komt. Ze kunnen maar één kant op kijken: recht vooruit. Daar zien ze op de rotswand schaduwen van voorwerpen. Die schaduwen worden veroorzaakt door mensen die achter de vastgebonden mensen langslopen en nepvoorwerpen omhoog houden in de vorm van stoelen, tafels, dieren: eigenlijk alles wat je in het echte leven ook ziet. Achter die nepvoorwerpen brandt een vuur, hierdoor verschijnen de schaduwen van de nepvoorwerpen op de muur voor de mensen die vastgebonden zitten. Deze mensen zitten al hun hele leven in de grot en hebben nooit iets anders gezien, daarom denken ze dat de schaduwen van de nepvoorwerpen echte voorwerpen zijn.

Goed, de mensen die vastzitten in de grot, dat zijn volgens Plato onze kinderen. Als er niets gebeurt, blijven ze hun hele leven naar schaduwen van nepvoorwerpen kijken in de veronderstelling dat het echte voorwerpen zijn. Ze zullen nooit weten hoe het werkelijk zit, ze zullen nooit weten wat waar is. En daarom is opvoeden zo belangrijk.

Opvoeden is volgens Plato mensen bevrijden en ze uit de grot leiden, zodat ze de echte dingen gaan leren zien.

Maar alleen mensen die zelf buiten de grot zijn geweest en het zonlicht hebben gezien, kunnen die opvoeding op zich nemen.
Er is wel een probleem: als mensen eenmaal buiten zijn geweest, willen ze liever niet terug. Buiten is het veel mooier. Het licht van de zon is warmer en helderder. Als je eenmaal kennis van de echte dingen hebt, dan is het laatste wat je wilt terug die donkere grot in. Als je Plato mag geloven is opvoeden daarom niet zo leuk. Liever geniet je buiten van het zonnetje.

Wat het nog lastiger maakt, is dat de degenen die vastgebonden zitten op hun beurt geen zin hebben om losgemaakt te worden. De meeste kinderen willen niet opgevoed worden. Ze denken dat hun grot de echte wereld is. Je moet ze uit de illusie helpen en daar zullen ze zich tegen verzetten. Hun ogen hebben al moeite met het licht van het vuur in de grot, laat staan met het licht van de zon buiten. Ze blijven liever in hun vertrouwde kinderwereldje. Dus opvoeden is niet leuk en opgevoed worden evenmin.

Maar toch moet het gebeuren. En waarom? Aan de ene kant om tot ware kennis te komen. Maar Plato heeft er nog een ander doel mee voor ogen. Volgens hem is een goede opvoeding de enige manier om ervoor te zorgen dat de maatschappij goed zal functioneren. Onze kinderen hebben de toekomst en zijn dus essentieel voor de toekomstige wereld.

Toen ik dit voor het eerst las, viel er een last van mijn schouders. Hoewel reclames en tijdschriften met hun foto’s van lachende ouders en kinderen ons anders doen geloven, hoeft opvoeden helemaal niet altijd leuk te zijn. En echt waar, opvoeden wordt opeens een stuk leuker als je niet probeert om het leuk te houden.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer Buro Fludo?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

ADHD: Mijn kind is druk omdat het zo druk is

By Opvoeden
ADHD is een beschrijving van bepaald gedrag, het is geen oorzaak van dat gedrag

Toen mijn jongste zoon net in groep 3 zat – dus net was overgegaan van wat voor mij vroeger de kleuterschool was naar de lagere school – moesten we na een paar weken al op gesprek komen. ‘Hij is nogal druk’, zei de juf op een manier waaruit bepaald geen liefde voor onze zoon bleek (en ook geen liefde voor drukke jongetjes in het algemeen). Wij waren verbaasd want in groep 1 en 2 was de juf juist enthousiast over hem omdat hij actief, ondernemend en leergierig was.
‘Waarom is hij zo druk?’ vroeg ik.
‘Tja’, zei zijn Juf met een zorgelijk gezicht. ‘Ik vermoed dat hij ADHD heeft’.

Dat was, zoals ik later van de Vlaamse psychiater Paul Verhaeghe (1955) leerde, een beetje dom antwoord. ADHD betekent namelijk Attention Deficit Hyperactivity Disorder, vrij letterlijk vertaald zoiets als: aandachtstekort- en hyperactiviteitstoornis, oftewel een beschrijving van iemand die nogal druk is.

Als je dus zegt dat iemand druk is, omdat hij ADHD heeft, zeg je eigenlijk dat iemand druk is, omdat hij druk is. Want ADHD is alleen maar een beschrijving van bepaald gedrag. De fysieke oorzaak is nooit gevonden. Er is niet iets in iemands hersenen dat kan worden aangewezen als de oorzaak van ADHD. Als je zegt dat iemand druk is omdat hij ADHD heeft, dient de beschrijving dus als verklaring.

‘Is dat erg?’ vraag je je misschien af. Ja, ik denk van wel. Je krijgt namelijk een verkeerde kijk op drukke kinderen. Ik dacht dat er iets mis was met mijn zoon. Terwijl dat eigenlijk maar de vraag is. Als je ervan uit gaat dat ADHD de oorzaak is van de drukte en niet de beschrijving, dan lijkt een medicijn de juiste oplossing.

Wanneer mijn zoon pijn heeft in zijn keel door een ontsteking, dan kun je penicilline geven om die weg te laten gaan. Maar bij ADHD is er geen oorzaak die weggenomen wordt door Ritalin. Dat betekent trouwens niet dat een medicijn bij ADHD nooit een (deel van de) oplossing kan zijn. Kijk naar hoofdpijn en paracetamol. Als je hoofdpijn hebt, helpt een paracetamolletje om de pijn weg te nemen, al neemt dat pilletje de oorzaak van de hoofdpijn niet weg. Daarom moet je, als je vaak hoofdpijn hebt, ook naar de oorzaak gaan zoeken. Die hoofdpijn kan bijvoorbeeld komen doordat je veel te lang achter elkaar werkt, daarbij ook nog nauwelijks beweegt en een verkeerde houding hebt. De oplossing lijkt eenvoudig: ga minder lang werken, meer bewegen en doe iets aan je houding.

Zo kun je ook bij een druk kind gaan kijken naar de oorzaak van dat drukke gedrag. Kwam het misschien doordat mijn zoon in groep drie opeens veel langer rustig moest blijven zitten, omdat hij nu echt ging beginnen met leren lezen en schrijven en rekenen? Dat zou kunnen, maar misschien is het probleem nog groter, is het de maatschappij die verwacht dat we allemaal brave rustige hardwerkende mensen zijn. En als iemand afwijkt van die dwingende norm, is hij of zij niet normaal. Dan lijkt een pilletje een fijne oplossing.

Het is nu eenmaal makkelijker om enkele individuen een pilletje te geven, dan de hele maatschappij te moeten veranderen.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer Buro Fludo?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Een goede spelfout is zo erg nog niet

By Opvoeden
"doemeimaa un ij met maajooneze"

Mijn lagere schooltijd bracht ik door op de Vrije School in Amsterdam. De Oostenrijkse filosoof Rudolf Steiner (1861-1925) en grondlegger van het Vrijeschoolonderwijs gaat er vanuit dat kinderen niet te vroeg moeten leren lezen en schrijven. En zo kon het gebeuren dat ik er aan het eind van mijn lagere schooltijd nog niet veel van bakte, in tegenstelling tot vriendjes die op een andere lagere school zaten.

Toen ik vervolgens naar een reguliere middelbare school ging, had ik een enorme achterstand. Ik schreef de gekste dingen: ‘un ij met maajooneze’ bijvoorbeeld. Omdat ik dacht dat ik het toch niet kon, besteedde ik er ook geen aandacht aan.

Ik schaamde me er wel voor en durfde nooit zo goed iets op het bord te schrijven als de docent dat vroeg. Daarom schreef ik ook bijzonder onduidelijk, dan waren mijn fouten niet zo goed te zien.

Ik wist essen en effen zo te schrijven dat het ook zetten en vees zouden kunnen zijn. Het verschil tussen een lange ij en een korte ei was in mijn handschrift nauwelijks te zien.

Op een gegeven moment las ik voor Nederlands het boek: Tjeempie! of Liesje in luiletterland, van Rempo Campert. Dat was een verademing voor mij. Voorin stond: ‘in eigen nieuwe spelling’ en dat was direct al te zien aan de manier waarop de naam van de auteur was geschreven: niet Remco Campert, maar Remko Kampurt.

Sindsdien schreef ik boven elk proefwerk dat ik moest maken ‘in eigen nieuwe spelling’. Zo ben ik door de middelbare school gesniekt zonder dat ik goed kon spellen. Ik vond mensen die erg op spelling letten altijd maar zeurpieten. Het ging er toch om dat je elkaar begreep, hoe je het precies spelde maakte niet zoveel uit. Ik was ook een fan van de middeleeuwen, want, zo had ik op school geleerd, toen was er nog geen vaststaande spelling en schreef iedereen het zo op als hij het goed vond.

Toen ik ging studeren en vervolgens ging werken als journalist, moest ik wel wat aan mijn spelling gaan doen. Vooral toen ik hoofdredacteur werd van een tijdschrift en de eerste aflevering onder de spelfouten zat, ben ik hard aan de slag gegaan.

Ik bleek tegen mijn eigen verwachting in helemaal niet zo slecht in spelling. Ik ging ook fouten bij anderen ontdekken en begon ze zelfs te verbeteren. Toen ik die neiging bij mezelf ontdekte, moest ik gelukkig denken aan mijn eigen slechte spelling, aan mijn leerproces en vooral aan de hekel die ik had aan mensen die mij ooit verbeterden. Daarom schrijf ik nu af en toe express iets fout. Gewoon omdat het mooier is. Zoals Buro Fludo.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer Buro Fludo?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!