Oftewel, wij zijn natuurlijk ook natuurlijk

‘De natuur was hier.’ Dat is het thema van de maand van de filosofie dit jaar. En als we het over de natuur hebben, dan is het begrip cultuur meestal niet ver weg. 

Onder cultuur wordt vaak verstaan: alles wat de mens maakt. En natuur is dan alles wat niet door de mens is gemaakt. Maar waarom is iets wat de soort mens maakt cultuur en iets wat een ander dier maakt niet? Waarom is een huis cultuur en een vogelnest niet? 

Goed, je kunt zeggen dat vogelnesten geen cultuur zijn, omdat alle vogels dezelfde nesten maken. Tenminste, alle eksters, alle mezen, enzovoorts. Het zou pas om cultuur gaan als mezen in de omgeving van Amsterdam andere nestjes zouden maken dan de mezen in Parijs. Ik weet niet genoeg van mezen en hun nesten, maar het zou mij niets verbazen als er dergelijke verschillen bestaan. 

Ik weet in ieder geval wel dat sommige andere niet-menselijke dieren, zoals dolfijnen, verschillende culturen kennen. Dolfijnen maken geluiden waarmee ze met elkaar communiceren. Die verschillen per groep. Iedere dolfijnfamilie heeft zijn eigen taal en eigen dialect. En zo zijn er veel andere dieren, zoals kraaien en apen waarvan bekend is dat ze per groep hun eigen gebruiken kennen.

We zouden hieruit kunnen concluderen: Natuur is blijvend, dat doe je ‘van nature’ en cultuur is veranderlijk, dat neem je over van een soortgenoot of van andere soorten.

Toch blijft het lastig. Want als Darwin iets heeft laten zien, is het juist dat de natuur voortdurend in verandering is. Bovendien ligt het in de natuur van al die dieren die een cultuur hebben om gedrag van andere wezens over te nemen. En dat geldt dus zeker ook voor het dier mens. Wij mensen zijn net als veel andere soorten van nature culture wezens. Maar zo wordt alles wat we cultuur noemen, toch weer natuur. 

Misschien is het inderdaad verstandig om het onderscheid tussen natuur en cultuur overboord te gooien. Het voordeel daarvan is namelijk dat wij tweevoeters niet meer buiten de natuur staan. Want door onszelf buiten de natuur te plaatsen, hebben we veel onheil aangericht. We zijn de natuur gaan manipuleren, zonder werkelijk te beseffen dat we daarmee ook onszelf manipuleren.

Door dat onderscheid tussen natuur en cultuur kunnen we zo’n uitspraak doen als ‘de natuur was hier’. Hoe goed bedoeld ook, die uitspraak suggereert dat er nog iets overblijft als de natuur weg zou zijn. Terwijl er altijd natuur zal blijven, het is alleen de vraag wat voor natuur…

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.

KUN JE IN DEZE ONZEKERE TIJDEN WEL WAT HOUVAST GEBRUIKEN? Tot het einde van de lockdown kun je de cursus HOUVAST IN MOEILIJKE TIJDEN voor een speciale lockdownprijs kopen: voor 39 in plaats van 49 euro! Klik hier om naar de cursus te gaan.