Bouw een huis op het ijs

Er was eens een mannetje, dat was niet wijs.

Dat bouwde zijn huisje op ‘t ijs

‘t begon te dooien, maar niet te vriezen

Toen moest dat mannetje zijn huisje verliezen

Als ik dit versje vroeger hoorde, zag ik telkens levendig voor me hoe dat huisje in het water zakte. Ik had als kind met het mannetje te doen, maar vond hem wel tamelijk dom. Hoe kun je nu zo stom zijn? Maar bij nader inzien moet ik constateren dat hij misschien toch best wijs was.

Al zou je dat op het eerste gezicht misschien niet zeggen. Een huis moet natuurlijk langer meegaan dan een winter, dus kun je beter een fundament kiezen dat nooit smelt, iets blijvends waarop je kunt bouwen zodat je bouwwerk altijd overeind blijft staan. 

Filosofen zoeken ook zo’n blijvend fundament voor hun filosofische bouwwerk. En meestal noemen ze dat De Waarheid. De Waarheid is dat wat altijd hetzelfde blijft. De Waarheid smelt nooit, hoe hoog de temperatuur ook wordt.

Maar hoe vind je ‘dat wat altijd hetzelfde blijft’ zelfs als het stikheet wordt? Nou, tot nu toe is dat eigenlijk nog nooit gevonden. Er bestaat geen enkel materiaal dat niet bij een bepaalde temperatuur smelt en bij een nog grotere hitte, net als water, verdampt. Dat gaat zelfs op voor graniet. Alleen wordt het hier op aarde voorlopig niet zo extreem heet, dus hoeven we ons daar geen zorgen over te maken en kunnen we er met een gerust hart een huis op bouwen.

In een gebied waar het voor zover wij weten altijd heeft gevroren, kun je dus ook rustig een huis op ijs bouwen, daar zal het niet smelten. Nou ja, nu blijkt dat door de opwarming van de aarde zelfs daar het ijs kan smelten. 

Eigenlijk heeft bijna iedere basis wel zo zijn eigen problemen. Amsterdam, die grote stad, die is gebouwd op palen. En die palen staan op stevig zand. Dat klinkt degelijk, maar ja, die zeespiegel. In het licht van de huidige klimaatverandering is het zeer waarschijnlijk dat het een keer mis gaat en deze huizen, net als het huisje van het mannetje, in het water zakken.

Dan kun je beter in Lissabon wonen. Deze stad ligt ruim boven zeeniveau op een harde, stenen ondergrond. Een duurzame, stabiele basis, zou je zeggen. Maar in 1755 vond er een rampzalige aardbeving plaats die grote delen van de stad verwoestte. Daarna is Lissabon weer opgebouwd. En de stad staat nu al weer een paar eeuwen fier overeind. Maar voor hoe lang nog? De vraag is namelijk niet of er weer een aardbeving zal komen, maar eerder wanneer. Is het daarom niet ‘zo wijs’ dat de stad na 1755 weer opgebouwd is? 

Als elke waarheid onherroepelijk smelt, waarom blijven we ons dan toch zo aan zekerheden vastklampen? Dat zie je al bij kleine en ogenschijnlijk onbelangrijke kwesties. Denk aan de aanpassing van de schrijfwijze van woorden die zo af en toe wordt doorgevoerd om ervoor te zorgen dat de spreektaal en de schrijftaal niet te ver uit elkaar lopen. Bij elke verandering komt telkens veel weerstand op. Mensen hebben op school geleerd dat ‘pannekoek’ de juiste schrijfwijze is, dat is voor hen ‘dat wat altijd hetzelfde blijft’, en dan besluit de Nederlandse Taalunie dat het voortaan ‘pannenkoek’ moet zijn, met een n voor de k, omdat het makkelijker is alle samengestelde woorden met een n te schrijven. Dan kun je zeggen, waar maak je je druk om? Het gaat om nagenoeg niets, slechts een n. Maar die n is voor menigeen veel meer dan niets. Die afwezige n is onderdeel van hun identiteit. Als die n er opeens bijkomt, staat hun hele wereld op z’n kop. Want alles hangt met alles samen.

Dingen veranderen in het leven. Dat is niet fijn (soms ook wel trouwens). Daarom proberen we krampachtig een waarheid te vinden die wel vastigheid biedt als de dingen om ons heen bewegen. En als je die eenmaal gevonden denkt te hebben, wil je die het liefst zo houden. Je moet ergens op leunen. Je moet wel erg wijs zijn, een uitzonderlijk intellectueel evenwichtsgevoel hebben, om die verandering te accepteren en bereid te zijn waarheden bij te stellen als dat nodig is. 

Die blijvende waarheden lijken gewoon niet te bestaan. Als er al iets waar is, dan is het eerder dat juist niets blijvend is. En daarom moet dat mannetje dat zijn huis op het ijs bouwde toch wel erg wijs zijn. Hij weet als geen ander dat elke waarheid onherroepelijk smelt, en dat we het daar nu eenmaal mee moeten zien te rooien.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van BURO FLUDO.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen. Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.