Oftewel: kan ik mij mijn onwetendheid kwalijk nemen?

Filosofie is een wit, mannelijk bolwerk. Dat zou je misschien niet verwachten. Er zijn ook mensen die filosofie zien als soft en zweverig. Net als psychologie en pedagogiek. Heel wat anders dan een exact vak als elektrotechniek. Mijn oudste twee broers, Paul en Jos studeerden elektrotechniek in Delft. Jos vertelde me dat er in zijn jaarlaag slechts één vrouw zat. 

Ik studeerde dus filosofie, net als mijn andere broer Maarten. Bij filosofie waren wel vrouwelijke medestudenten. Maar tijdens de colleges en werkgroepen waren het vooral jongens die het woord namen en in hoogdravende debatten anderen probeerden eruit te lullen. Ik durfde meestal ook niets te zeggen te midden van dit verbale geweld.

Al mijn docenten waren trouwens mannen. Ik heb slechts één keer een vrouwelijke docent gehad. En alle filosofen die we bestudeerden waren ook man. Eigenlijk was de enige vrouwelijke denker die langs kwam Susanne Langer (over de invloed van kunst op de geest).

Het wonderlijke is dat het gebrek aan vrouwen mij nooit zo was opgevallen. Ik weet nog wel dat we een tekst van Immanuel Kant moesten lezen waarin de Duitse wijsgeer zich niet vriendelijk uitliet over vrouwen. Er was een vrouwelijke medestudent die dat tijdens de werkgroep ter sprake bracht. Ze werd weggezet als een zeurpiet. En dat vond ik toen eigenlijk ook. Ze kon toch wel bedenken dat Kant dat had gezegd in een heel andere tijd, de 18e eeuw. Maar ze had natuurlijk gewoon een punt. Verder kan ik me niet herinneren dat het programma waarin alleen mannen aan bod kwamen ooit ter discussie is gesteld door een van mijn medestudenten. 

Toen mijn broer Maarten en ik ruim tien jaar later werden gevraagd om een boek te schrijven waarin we al ruziënd, zoals echte broers betaamt, door de geschiedenis van de filosofie liepen, ging dat ook alleen maar over mannelijke denkers. Simone de Beauvoir en Hannah Arendt stonden wel in het boek, maar slechts als liefjes van Jean-Paul Sartre en Martin Heidegger. Met de wijsheid van nu vraag ik me af hoe het mogelijk is dat we daar niet anders naar gekeken hebben. 

Docent filosofie Aline d’Haese vroeg ons aan de hand van het boek om op haar school te komen spreken. Na ons praatje mochten de leerlingen vragen stellen. Aline stelde zelf ook een vraag: ‘Waarom komt er niet één vrouw voor in jullie boek?’ Wij stonden met onze mond vol tanden. Ik stamelde nog wel iets over dat er gewoon niet zoveel vrouwen waren in de filosofie. Maar dat wist ik eigenlijk helemaal niet. 

Niet lang na het bezoek aan de school kreeg ik een brief van Aline waarin ze me vroeg om samen met haar een boek te maken over de geschiedenis van de vrouwelijke filosofie. Net als het boek met mijn broer, zou het in dialoogvorm zijn. Dus een gesprek tussen Juf en Meester over vrouwelijke denkers. En ik leerde dat er al in de oudheid en middeleeuwen vrouwelijke denkers zijn die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan filosofie en religie. 

En ik ontdekte ook dat dat eigenlijk al een prestatie op zich is, want het werd vrouwen niet makkelijk gemaakt. Ze kregen geen opleiding, mochten eigenlijk niet in de openbaarheid treden en waren doorgaans het bezit van hun mannen. Probeer dan meer eens te denken dat jij iets interessants te zeggen hebt. En als dat je al lukt, de tijd en de ruimte te vinden om iets met die gedachtes te doen en vervolgens een publiek te vinden dat jou accepteert als iemand die er toe doet. Dus hoe waarschijnlijk is het dan dat gedachten van vrouwen ook nog eens bewaard zullen worden? 

Toch zijn er nog restanten van hun denken en die spreken door al die eeuwen heen tot ons. Als je goed luistert hoor je filosofen als Aspasia, Hipparchia, Héloïse en Lou Salomé. Ik weet oprecht niet of ik het mijzelf wel of niet kwalijk moet nemen dat ik er niets vanaf wist. Wel wil ik mijn vrouwelijke vakgenoten van toen en nu mijn excuses aanbieden en ik zal mijn best doen ze de aandacht te geven die ze verdienen.

Deze waanzinnige foto van Aline d’Haese, is gemaakt door Valerie Granberg (gelukkigerwijs ook mijn  vrouw). De foto staat in haar filosofisch foto-kookboek Diner Pensant. Voor dit project vroeg ze 35 Nederlandse en Vlaamse filosofen naar hun lievelingsgerecht. (Aline koos voor cannoli) Valerie maakte de maaltijd klaar en fotografeerde de denkers met de maaltijd. De filosofen schreven een essay bij de foto en ook de recepten staan in het boek. Je kunt het bestellen via deze link.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief



Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Nieuw: De BURO FLUDO kadobon!

Wist je dat je nu ook een proefles kunt doen? Je kunt je aanmelden op de cursussenpagina

Opvoedboeken

Samen met Stine Jensen schreef ik twee opvoedboeken. Één voor ouders: De opvoeders. wat de filosofie de schipperende ouder kan leren en één voor kinderen: Hoe voed ik mijn ouders op? Een boek vol tips waarmee kinderen hun onopgevoede ouders een beetje kunnen helpen.  Je vindt de boeken op de leuke dingen-pagina.

Vraag het Frank

Heb je een filosofische vraag? Dan kun je die aan mij stellen. Stuur me een berichtje via de contactpagina. Wie weet behandel ik je vraag in een van mijn vlogs.