Category

Omgaan met mensen

Waarom polarisatie soms goed is

By Omgaan met mensen, Opvoeden
En Zwarte Piet het leven liet

Veel mensen zien de Zwarte Pietendiscussie als toppunt van polarisatie, maar ik denk dat de 19e-eeuwse Britse filosoof John Stuart Mill er wel over te spreken was geweest.

Even voor de duidelijkheid, in deze blog wil ik geen discussie voeren over het uiterlijk van Piet, maar wil ik iets zeggen over die discussie zelf. Hoewel ik nu tegen Zwarte Piet ben, groeide ik nog wel op in de traditie van Sinterklaas en Zwarte Piet. Mijn ouders hebben mij van jongs af aan verteld dat Sinterklaas niet bestaat. Waarschijnlijk vond ik het juist daarom zo’n leuk feest. Ik zat in het complot en deed niets liever dan me de rol van Piet aanmeten.

Later vonden mijn eigen kinderen het ook geweldig om zich als Piet te verkleden. Vooral mijn oudste zoon, laat ik hem voor het gemak even Pieter noemen, wilde net als ik niets liever dan Piet zijn. 

Waarom zou het zo leuk zijn om als Piet door het leven te gaan? Ik denk dat het de magie is van een dubbelleven. Je bent een soort superheld. In het gewone leven heb je een saaie baan op kantoor of in een fastfood restaurant, maar als de nood aan de man is gaat je speciale pak aan en word je je illustere alter ego zoals Superman, Wonder Woman of Batman die door de nacht sluipt.

Vanaf zijn elfde liep Pieter mee met de intocht van Sinterklaas in Amsterdam. Sinds zijn twintigste is hij Hoofdpiet. De intocht van Amsterdam was vier jaar geleden één van de eerste van Nederland die is afgestapt van Zwarte Piet. Eberhard Van der Laan, toen nog burgemeester, heeft in overleg met de tegenstanders van Zwarte Piet en de stichting Sint in Amsterdam een oplossing gevonden. Hij nam het voorstel van tegenstanders van Zwarte Piet over en koos voor de roetveegpiet, ontdaan van kroeshaar en oorbellen. 

Mijn zoon was in eerste instantie niet blij met alle verandering. Hij was gehecht aan de traditie waarin hij was opgegroeid. Maar hij vond het feest te leuk om er dan maar mee te stoppen. En hij zag ook in dat als er kinderen zijn die last hebben van Zwarte Piet, er iets moest veranderen: Sinterklaas moet een feest zijn voor alle kinderen. Dus is hij zich gaan inzetten voor de nieuwe roetveegpiet. Hij ontwierp een nieuw pak voor alle Pieten van Amsterdam, geïnspireerd op Spaanse edellieden. Sinterklaas komt tenslotte uit Spanje.

John Stuart Mill

Tot zover Pieter. Maar waarom had John Stuart Mill die Zwarte Pietendiscussie nou zo goed gevonden? Hij zou die denk ik als bewijs voor zijn eigen theorie hebben gezien. In zijn boek On Liberty uit 1859 neemt hij het op voor de vrijheid van meningsuiting. Hij ziet echter wel het gevaar van polarisatie, omdat in zo’n vrije discussie tegenstanders vaak de neiging hebben om de uitersten op te zoeken. En zo komen ze juist verder uit elkaar te staan. 

Hij schrijft: ‘Ik geef toe dat de neiging van alle opvattingen om sektarisch te worden niet wordt genezen door een zo vrij mogelijke discussie, maar daardoor juist vaak wordt versterkt en verbitterd: zodat de waarheid die men had moeten inzien maar niet herkent, des te heftiger wordt verworpen, omdat zij wordt verkondigd door mensen die men als tegenstanders beschouwt.’

Dat is precies wat de afgelopen jaren in Nederland is gebeurd, met als dieptepunt de pro-zwartepieters die de bus van kick-out-zwartepieters blokkeerden op de snelweg. Maar Jerry Afriyie en de anderen van Kick Out Zwarte Piet gaven niet op. Waarschijnlijk wisten ze net als Mill dat hun inspanningen uiteindelijk wel effect zouden hebben op de grote zwijgende meerderheid. Mill vervolgt: 

‘Deze botsing van meningen oefent zijn heilzame werking dan ook niet uit op de verstokte partijganger, maar op de kalme en belangeloze toeschouwer.’

En dat is ook wat er aan het gebeuren is. Nou wil ik niet beweren dat de grote meerderheid van de Nederlandse bevolking een kalme belangeloze toeschouwer is geweest, toch zie je wel dat de toeschouwers van de discussie zich langzaamaan hebben laten overtuigen. Het is niet snel gegaan, maar het landelijke Sinterklaasjournaal is vorig jaar eindelijk ook overgestapt op roetveegpieten en zelfs premier Rutte heeft gezegd dat hij tegen Zwarte Piet is. 

Foto van Pieten op de Dam: Ika van Doorn

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Existentieel liegen

By Omgaan met mensen
Bluf jezelf de toekomst in

Als je je leven wilt veranderen, dan moet je af en toe bluffen. Bluffen is een vorm van liegen, omdat je beweert iets te kunnen of te zijn, waar je niet helemaal zeker van bent. Bluffen is doen alsof. En precies dat doen alsof kan je helpen om te worden wie je wilt zijn.

Aristoteles schrijft zijn Ethica Nicomachea dat je een goed mens kunt worden door goed te doen. Dat klinkt nogal makkelijk, maar dat is het juist niet. Het komt er op neer dat je moet doen alsof je goed bent, en als je dat maar lang genoeg doet, word je ook werkelijk goed.

Zo moet je een beetje bluffen wanneer je je gedrag wilt veranderen. Je moet doen alsof je al bent zoals iemand die het gedrag vertoont dat je wilt vertonen. Door heel goed te doen alsof, word je uiteindelijk ook zo.

Kinderen spelen vaak een rol met elkaar. Ze doen alsof. En zo proberen ze uit wat ze willen zijn. Of neem Nous’che, de hond met wie ik samenwoon. Ze speelt met een flostouw, gromt en zet haar tanden erin als was het een prooi. Als ze een konijn zou tegenkomen, zou het werkelijkheid worden.

Midas speelde toen hij jong was vaak Batman, tenminste, als hij niet superman of James Bond was

Bluffen is een deelverzameling van ‘doen alsof’. Bij ‘doen alsof’ kun je van elkaar weten dat je doet alsof, zoals bij een spel. Als je bluft is dat doorgaans niet het geval. Als je bluft dan zeg je dat je iets kan of hebt, waarvan je eigenlijk niet zo zeker bent. Als je bluft bij een kaartspel doe je net alsof je goede kaarten hebt, de ander kan daardoor besluiten om te passen en zo haal je de pot binnen. Maar die ander kan ook doorgaan en dan kun je juist veel geld verliezen. Bluffen is nooit zonder risico.

Eigenlijk kun je niet anders dan bluffen. De toekomst is namelijk altijd ongewis, toch moeten we net doen alsof we wel weten wat er gaat komen. De Deense filosoof Søren Kierkegaard zei het zo: ‘Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts geleefd worden’. En omdat het voorwaarts geleefd moet worden, moet je de sprong voorwaarts wagen, zonder dat je precies weet waar je terecht zal komen. Je zou bluffen existentieel liegen kunnen noemen.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Voor liegen zouden we een gedoogbeleid moeten hanteren

By Omgaan met mensen
Liegen is een sociaal smeermiddel

Er zijn vele onderzoeken gedaan naar hoe vaak we liegen. De uitkomsten verschillen van 1,5 keer tot 10 per dag. Dat is hoe dan ook best veel. Al verbaast het mij ook weer niet, want je zegt nou eenmaal niet altijd eerlijk dat je iemands schoenen niet mooi vindt en soms vertel je wel eens een smoesje.

Okay, we liegen dus allemaal wel eens. Moeten we daarom maar zeggen dat liegen mag? Nee, juist niet, daar moeten we met z’n allen ook over liegen. Als het om liegen gaat, moeten we een soort gedoogbeleid hanteren. 

Als je namelijk erkent dat iedereen liegt, kun je geen enkele uitspraak meer serieus nemen. Dan heeft liegen ook geen effect meer. De paradox van het liegen is dat liegen alleen effectief is als we er vanuit gaan dat we niet liegen.

Dus als we ergens over moeten liegen, dan is het wel over liegen. Nu even serieus: ik lieg nooit.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Wereldvrede begint bij broederliefde

By Omgaan met de wereld, Omgaan met mensen
‘Imagine there’s no countries, It isn’t hard to do, Nothing to kill or die for, And no religion, too, Imagine all the people living life in peace’

Zong John Lennon. Ja, leven in een wereld waarin iedereen met elkaar verbroederd is, dat klinkt mooi.  Maar…verbroederd? En zusters dan? En dieren? En de planten? Het gaat meteen al mis.

En als ik er nog langer over nadenk, vraag ik me af, is broederschap wel echt zo fantastisch? Ik moet denken aan mijn eigen broers. Ik heb er drie. Alle drie zijn ze ouder. In mijn jeugd gedroegen we ons erg gebroederlijk. Dat merkte ik vooral toen ik naar de kleuterschool ging. Die zat in hetzelfde gebouw als de lagere school waar mijn broers op zaten. Andere kinderen durfden mij niets aan te doen, want dan kwamen mijn grote broers mij te hulp. Zelfs als ik tegen een klasgenoot niet zo aardig was geweest, stonden mijn broers aan mijn kant.

Maar het gekke was, zodra er geen gemeenschappelijke vijand was, was die verbondenheid plotseling voorbij. Dan was er juist regelmatig ruzie. Later heb ik daar mijn werk van gemaakt. Met mijn jongste broer Maarten, die dus ouder is dan ik, ben ik het duo begonnen: de Gebroeders Meester.

Ik werd een keer gevraagd om voor een filosofisch café in Utrecht boeken te bespreken. Ik zat er over te denken hoe ik dat aan zou pakken en toen stelde Valerie (mijn vrouw) voor het samen met Maarten te doen: ‘Jullie zijn het vaak met elkaar oneens, en het probleem bij een boekrecensie is altijd dat je maar een mening krijgt, die erg persoonlijk is. Op deze manier krijgt het publiek de meest uiteenlopende meningen over een boek te horen en kan het zelf een oordeel vellen.’

Dat was een gouden plan, de formule sloeg aan. Er was al snel een uitgever die ons vroeg een boek te schrijven volgens hetzelfde concept. Over de geschiedenis van de filosofie. We hebben uiteindelijk vier boeken geschreven, we kregen een column in de Volkskrant. En ik moet zeggen, de samenwerking werkte ook therapeutisch. Doordat we op het podium ruzie konden maken, hoefden we dat in het echt niet meer te doen. En tenslotte was onze strijd op het podium ook uitgestreden, doordat we het steeds meer met elkaar eens werden.

Toch werpt dit verhaal over mijn broer een beetje treurig licht op broederschap. Ik moet dan denken aan een beroemd Arabisch gezegde:

‘Ik tegen mijn broers, ik en mijn broer tegen mijn neven, ik en mijn broers en mijn neven tegen het dorp, ik en mijn broers en mijn neven en het dorp tegen de wereld.

Immanuel Kant geloofde net als Lennon in wereldvrede

De Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) dacht ook al na over broederschap. Hij schreef het beroemd geworden boek Naar de eeuwige vrede, wat je met een beetje fantasie als een voorloper zou kunnen zien van John Lennons lied. Kant had heel veel vertrouwen in de mensheid en dacht dat het mogelijk was dat alle volkeren op aarde zich met elkaar zouden verbroederen en dat er dan eeuwige vrede zou komen onder de wereldburgers. Als we allemaal maar onze rede zouden gebruiken, dan kwam het wel goed.

Kant heeft van latere filosofen zoals Carl Schmitt (1888-1985) veel kritiek gekregen. Schmitt meende dat die universele verbroedering van Kant een abstract monster is. Het was volgens hem beter om te erkennen dat in de praktijk elke samenleving nu eenmaal vijanden heeft, dan er naar te streven dat alle mensen broeders worden. Want voor je het weet ben je in naam van de mensheid gruwelijke oorlogen aan het uitvechten.

En misschien moet je Schmitt ook wel een beetje gelijk geven, als je bijvoorbeeld kijkt naar de slavernij. Die werd goedgepraat met het argument dat zwarten minder redelijke vermogens bezaten dan witten, dus dat je je daarom niet met hen hoefde te verbroederen en ze zelfs wel als slaaf kon houden. Tja, wie heeft er gelijk?

Is verbroedering of verzustering van alle mensen, dieren en de rest van de organismen op de wereld mogelijk? Of kunnen we eigenlijk niet zonder een gemeenschappelijke vijand?

Misschien is het al heel wat als we ons gedrag naar die vijand toe weten te beperken tot een beetje gescheld. Zodat we verder bloedvergieten kunnen voorkomen. En dan kunnen we ons ondertussen afvragen hoe we zoveel mogelijk wezens tot onze medewezens kunnen rekenen?

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Je bent wat je raakt

By Meer liefde & seks, Omgaan met mensen
En daarom zong ik Black Bird

Tja, wie ben ik? Als ik me dat zo afvraag heb ik daar geen antwoord op. Kun jij makkelijk zeggen wie je bent?

Stel je ontmoet iemand op een feestje die je er heel leuk en aardig uit vindt zien, en je wilt die ander graag beter leren kennen en vooral ook laten zien wie jij ‘echt’ bent. Hoe doe je dat?

Je raakt met elkaar in gesprek en je deelt met die ander wat je aanspreekt: wat je mooi vindt, waar je blij van wordt. Je praat over een boek dat je leven veranderd heeft, een film die je aan het huilen heeft gemaakt, een sociaal onrechtvaardige situatie die je aangrijpt.

Een van de eerste keren dat ik een afspraak had met Valerie, zong en speelde ik Black Bird van de Beatles voor haar op mijn gitaar. Nu denk ik: ‘hoe kon ik zo sentimenteel zijn?’ En als ik eerlijk ben kan ik me niet voorstellen dat ik het echt heb gedaan. Maar Valerie zweert dat het echt zo gegaan is. Als het al zo was, dan was dat natuurlijk ook omdat dat liedje mij raakte, en ik hoopte dat het bij haar hetzelfde gevoel opriep. Ze bleek gelukkig net zo sentimenteel als ik.

Zoals ik voor haar speelde, liet zij mij foto’s en schilderijen zien die ze gemaakt had en van kunstenaars die ze goed vond. We deelden dingen die belangrijk voor ons waren. Ik gaf haar een boek cadeau dat ik heel mooi vond: Oblomov van de Russische schrijver Ivan Gontsjarov. Het gaat over een man die de hele dag op zijn bed blijft liggen.

Valerie bleek nogal beledigd door het cadeau, ze had de indruk dat ik het had gegeven, omdat het iets over haar zei. Toen ik beweerde dat dat echt niet zo was – eerlijk is eerlijk, ze ging in die tijd veel uit en bracht dan vaak een groot gedeelte van de dag erna in bed door – maar dat ik het gewoon een heel mooi boek vond, wilde ze dat niet aannemen, wat ik ook wel weer snap.

Later bekende ze me dat ze het nogal saai vond, maar dat durfde ze toen niet te zeggen. Nou ja, saai! Ik vind het een geweldig boek. Heel knap hoe de schrijver iemand die alleen maar op bed ligt zoveel diepgang mee kan geven. Goed, Oblomov riep bij haar dus een andere emotie op dan bij mij en dat had ik een beetje verkeerd ingeschat.

Terug naar het begin: Wie ben ik? Wie zijn wij? Ik denk dat ik nu wel een antwoord heb op deze vraag. Als je wilt laten zien wie je bent, laat je dingen zien die je raken. Je bent dus wat je raakt. 

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!

Als je liegt, doe het goed

By Omgaan met mensen
Of we willen of niet, de mens is nu eenmaal een liegbeest.

Misschien zijn er ook wel andere dieren die het kunnen, maar het is duidelijk dat de mens het bijzonder goed kan. Ieder mens liegt wel eens. Meestal trouwens niet om anderen kwaad te doen, maar juist om aardig te zijn. Liegen is in de eerste plaats een sociaal smeermiddel.

Daarom is het belangrijk om, als je dan toch liegt, goed te liegen. Dat geldt voor veel dingen, zou je misschien zeggen. Maar dat is niet zo.

Sterker nog, voor de meeste dingen geldt juist dat het al leuk is dat je het überhaupt probeert. Het zal je waarschijnlijk nooit lukken om de straat helemaal schoon te houden, maar zo hier en daar een troepje opruimen dat je tegenkomt, is al heel wat. Als iedereen dat zou doen, zal de straat er veel gezelliger uitzien.

Hoe het ook zij, voor liegen geldt dat dus niet. Dat moet je echt goed doen.

Stel, je bent erg moe en je hebt geen zin om naar het feestje van je beste vriend te gaan. Je belt je vriend op en zegt dat je niet lekker bent. Dat is een klein leugentje. Je doet het eigenlijk uit vriendschap, want als je zou zeggen dat je een beetje moe bent, zou je niet overkomen als een goede vriend.

Als je nu na een tijdje je vriend weer ziet en hij vraagt: ‘Ben je weer beter?’ En je antwoordt: ‘Beter? Nou, zo ziek was ik ook weer niet’. Dan is dat alsnog erg onvriendelijk naar je vriend toe.

Het betekent dus, dat wanneer je eenmaal hebt gelogen – en dat moet nu eenmaal zo af en toe in het sociale verkeer – dat je die leugen goed moet volhouden. Juist uit ethische overwegingen.

Frank Meester is buitengewoon afdelingshoofd van Buro Fludo.
Hij bedenkt manieren om met behulp van de filosofie
het leven iets minder ellendig te maken.

 

Elke week versgetypte levenstips ontvangen?
Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief


Wil je meer BURO FLUDO?
Misschien is een cursus dan iets voor jou!